کیانیان از اسطوره تا واقعیت

چکیده

هدف از این پژوهش این بود که باروش تحلیلی و توصیفی و با استفاده ازمنابع اصلی و مآخذ تحقیقاتی جایگاه تاریخی کیانیان را واکاوی کند. بطور کلی می‌توان گفت گذشتۀ ملت‌های بزرگ و قدیمی دارای سه مرحله است که به ترتیب عبارتند از 1- مرحله افسانه‌ای 2- مرحله حماسی 3- مرحله تاریخی. بر این اساس، مورخان ایرانی نیز در یک تقسیم‌بندی تاریخ ایران پیش از اسلام را به چهار دوره 1- پیشدادیان 2- کیانیان 3- اشکانیان و 4- ساسانیان تقسیم کرده‌اند و در تقسیم‌بندی دیگری که از حدود دویست سال پیش معمول شده تاریخ ایران به چهار دوره 1- ماد 2- هخامنشی 3- سلوکی و اشکانی 4- ساسانی تقسیم نموده‌اند. در افسانه‌ای (اسطوره‌ای) بودن پیشدادیان تردیدی نیست، ولی وضعیت کیانیان متفاوت است؛ بطوریکه موجب اختلاف‌نظر محققین شده است. گروهی از محققین خارجی و داخلی کیانیان را اساساً یک سلسله اسطوره تلقی می‌کنند. برخی دیگر، حکومت کیانی را به دو بخش تقسیم می‌کنند و بخش اول را از کیقباد تا پایان حکومت کیخسرو دوره حماسی و ازکی گشتاشب تا دارا را دوره تاریخیِ کیانیان تلقی کرده‌اند. با این تفاوت که برخی از محققین گشتاسب کیانی را معادل ویشتاسب هخامنشی دانسته و آخرین شاهان کیانی برابر اولین پادشاهان هخامنشی می‌دانند؛ در مقابل برخی دیگر سلسله کیانیان را حکومتی مستقل می‌دانند که قبل از مادها و هخامنشان در شرق ایران حکومت می‌کردند. بنابراین، اینکه کیانیان سلسله‌ای اسطوره‌ای هستند یا تاریخی مهمترین مساله این پژوهش است.