واکاوی گفتمانهای مسلط مدیریت ترافیک در ایران (۱۳۰۰-۱۳۹۰) با تاکید بر رویکرد تاریخی- گفتمانی مبتنی بر نظریه فوکو
کلمات کلیدی:
تحلیل گفتمان, میشل فوکو, مدیریت ترافیک, قانونگریزی تاریخی, اسناد تاریخی ایران, خودرو در ایرانچکیده
پدیده ترافیک در ایران، علیرغم دههها سرمایهگذاری فنی و انتظامی، همچنان به عنوان مسئلهای مزمن باقی مانده است. این مقاله با عبور از رویکردهای تقلیلگرایانه، به دنبال درک این مسئله در سطح گفتمانی است. با بهرهگیری از روششناسی تبارشناختی و تحلیل گفتمان میشل فوکو، اسناد تاریخی شامل قوانین راهنمایی و رانندگی، آییننامهها، مصوبات شورای عالی ترافیک، مطبوعات و فیلمهای آموزشی از دوره قاجار تا دهه ۱۳۹۰ مورد تحلیل قرار گرفتهاند. یافتهها نشان میدهد که مدیریت ترافیک در ایران چهار گفتمان متوالی اما همپوش را تجربه کرده است: «تجدد و نمایش قدرت» (دوره قاجار و پهلوی اول)، «مهندسی و انضباط پلیسی» (پهلوی دوم)، «کنترل و مدیریت بحران» (دهه ۶۰ و ۷۰) و «فرهنگسازی واکنشی» (دهه ۸۰ و ۹۰). گسست اصلی در این تحول، گذار از «رانندگی به مثابه کنش نمادین مدرنیت» به «رانندگی به مثابه میدان آنومی و قانونگریزی راهبردی» است. مقاله نتیجه میگیرد که سیاستگذاری ترافیک در ایران تا پیش از این، اسیر «گفتمان مهندسی-انتظامی» بوده و بیتوجهی به لایههای فرهنگی و تاریخیِ تولیدکننده رفتار، عامل اصلی ناکامی سیاستها بوده است.
دانلودها
مراجع
Azodanloo, H. (2001). Discourse and society. SAMT.
Bahrampour, S. (1999). An introduction to discourse analysis. In M. R. Tajik (Ed.), Discourse and discourse analysis: Collected essays. Farhang-e Gofteman.
Bastani, H. (2016). The sociology of the automobile in Iran. Tisa.
Foucault, M. (1972). The Archaeology of Knowledge. Routledge.
Foucault, M. (2013). The archaeology of knowledge. Ney.
Hajali, A. (2016). Foucault, discourse, discourse analysis. Cultural and Communication Studies, 12(42), 63-88.
Hosseinzadeh Yazdi, M., Mollabashi, S. M., & Zeinolabedini Renani, M. (2015). Explaining and examining the epistemological foundations of Michel Foucault’s archaeology. Social Studies, 3(1).
Motiei, S. (2013). A sociological study of driving in Iran. Iranian Social Studies(3).
Nayebi, H., Moeidfar, S., Serajzadeh, S. H., & Feizi, I. (2017). Durkheim’s and Merton’s theories of anomie: Similarities, differences and methods of measurement. Social Welfare, 17(66).
Norton, P. D. (2008). Fighting Traffic: The Dawn of the Motor Age in the American City. The MIT Press.
Parvish, M. (2025). A historical-comparative analysis of policy failure and the Tehran traffic management crisis, 1968–1979. Comparative Public Management, 3(3).
Pourahmad, A. (2011). Analysis of cultural factors affecting driving behavior in the metropolis of Tehran. Human Geography Research(75), 21-40.
Sheller, M., & Urry, J. (2000). The city and the Car. International Journal of Urban and Regional Research, 24(4), 737-757.
دانلودها
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Hamidreza Tamoli, Mehdi Mohammadkhani, Mehrdad Sadeghi, Mohammad Latifi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.