بازنمایی مناسبات قدرت و ادب درباری در مکاتیب فصل نهم «صحایف‌الاحباب»: مطالعه‌ای در خطاب‌ها، ساختار قدرت و گفتمان فرمان‌بری در نثر انشایی

نویسندگان

  • زهرا لطیفی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-5653-4376
  • محمدرضا معصومی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0001-7221-2107
  • مهدی فاموری گروه زبان و ادبيات فارسی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-5859-6095
  • محمدهادی خالق زاده گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-3873-286X

کلمات کلیدی:

صحایف‌الاحباب, ملامیرقاری گیلانی, مناسبات قدرت, ادب زبانی, نثر انشایی, عصر صفوی

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل مناسبات قدرت، ادب درباری و گفتمان فرمان‌بری در مکاتیب فصل نهم کتاب «صحایف‌الاحباب» اثر ملامیرقاری گیلانی، نویسنده و دانشمند سده دهم هجری، اختصاص دارد. این اثر که در سال ۹۷۶ق تألیف شده، یکی از متون مهم آموزشی در زمینه نثر انشایی و آداب نامه‌نگاری دوره صفوی به شمار می‌آید. روش تحقیق در این مطالعه، رویکردی ترکیبی شامل تصحیح انتقادی متن بر پایۀ نسخۀ اساس (کتابخانۀ ملی ایران، شمارۀ ۳۱۹۰۷، کتابت ۹۹۳ق) و مقابله با نسخۀ بدل (کتابخانۀ ملک، شمارۀ ۳۸۳۸، کتابت ۱۰۶۷ق) به همراه تحلیل توصیفی-تحلیلی نشانه‌های زبانی است. چارچوب نظری پژوهش بر پایه آرای جامعه‌شناختی و زبان‌شناختی در حوزه تحلیل گفتمان، نظریه ادب زبانی و کنش‌های گفتاری بنا شده است. یافته‌های تحلیل نشان می‌دهد که متن صحایف‌الاحباب تنها مجموعه‌ای از الگوهای تجویزی نیست، بلکه بازتابی از فرهنگ ارتباطی و شیوه‌های تنظیم مناسبات میان‌فردی در بستر ساختار قدرت عصر صفوی است. در این مکاتیب، خطاب‌های تعظیمی، خودکوچک‌شماری‌های نویسنده و بیان غیرمستقیم درخواست‌ها، به عنوان راهبردهایی کارآمد برای کاهش تهدید وجهه و بازنمایی اقتدار مخاطب به کار رفته‌اند. نتایج این مطالعه آشکار می‌سازد که میان فروتنی زبانی و مطالبات نویسنده پیوندی راهبردی وجود دارد که زبان فرمان‌بری را از انفعال محض خارج کرده و به ابزاری برای تعامل و اثرگذاری اجتماعی تبدیل می‌کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Aboui Mehrizi, M. (2012). Anis al-Aqilin by Mulla Mir Qari Gilani and its manuscripts. Nameh-ye Baharestan, 3(2), 115-130.

Austin, J. L. (1962). How to do things with words. Clarendon Press.

Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power (G. Raymond & M. Adamson, Trans.). Harvard University Press.

Brown, P., & Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge University Press.

Fadaei, M. (2008). Foundations of textual editing. SAMT Publications.

Fairclough, N. (1992). Discourse and social change. Polity Press.

Fakhraei, A. (2015). Gilan during the Safavid period. Farhang Ilia Publications.

Falahati Zendehdel, M. (2019). New findings on the life and works of Mulla Mir Qari Gilani based on manuscripts of his works and those of others. Manuscript Studies and Texts, 2(1), 45-68.

Fasaei, H. (2010). Types of Persian prose throughout history. Qoqnoos Publications.

Forat, M. (2009). A look at the history of epistolary compositions in Iran. Chapakhsh Publications.

Foucault, M. (1978). The history of sexuality: Volume 1: An introduction (R. Hurley, Trans.; Vol. 1). Pantheon Books.

Goffman, E. (1967). Interaction ritual: Essays on face-to-face behavior. Anchor Books.

Hosseini Tafreshi, S. (2011). Epistolary compositions of Tafreshi. Dr. Mahmoud Afshar Endowments Foundation Publications.

Jafarian, R. (2009). The Safavids in religion, culture and politics. Research Institute of Hawzah and University.

Jahanbakhsh, G. (1999). General principles of editing manuscript texts. Miras Maktoob.

Locher, M. A., & Watts, R. J. (2005). Politeness theory and relational work. Journal of Politeness Research, 1(1), 9-33.

Mahdavi, M. (2006). History of epistolary compositions and letter writing in Iran. Negah Publications.

Mills, S. (2003). Gender and politeness. Cambridge University Press.

Mitchell, C. P. (2009). The practice of politics in Safavid Iran: Power, religion and rhetoric. I.B. Tauris.

Mojarrad, B. (2017). A practical guide to editing manuscripts. SAMT Publications.

Newman, A. J. (2006). Safavid Iran: Rebirth of a Persian empire. I.B. Tauris.

Qaem-Maqami, J., & Mohaghegh, M. (2015). Historical documents and correspondence. Dr. Mahmoud Afshar Endowments Foundation Publications.

Qari Gilani, M. M. Q. (1656). Pages of the beloved (3838)[Manuscript]. Malek National Library.

Qari Gilani, M. M. Q. (2014). Companion of the wise. Miras Maktoob Publications.

Saffari Agh-Ghaleh, A. (2011). An introduction to the codicology of Islamic manuscripts. National Library of the Islamic Republic of Iran.

Searle, J. R. (1969). Speech acts: An essay in the philosophy of language. Cambridge University Press.

Taheri, A. (2016). Stylistics of Persian prose. SAMT Publications.

Watts, R. J. (2003). Politeness. Cambridge University Press.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

پژوهشی

نحوه استناد به مقاله

لطیفی ز. ., معصومی م., فاموری م. ., & خالق زاده م. . (1405). بازنمایی مناسبات قدرت و ادب درباری در مکاتیب فصل نهم «صحایف‌الاحباب»: مطالعه‌ای در خطاب‌ها، ساختار قدرت و گفتمان فرمان‌بری در نثر انشایی. مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران, 5(2), 1-21. https://www.journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/view/578