تحلیل گفتمان شعارهای اعتراضات ایران: از حوادث ۸۸ تا اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴

نویسندگان

  • پرداد حیدری دانشجوی دکتری، گروه جامعه‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-6052-1639

کلمات کلیدی:

تحلیل گفتمان انتقادی, نظریه‌ی گفتمان لاکلائو و موف, شعارهای اعتراضی, حوادث ۸۸, حوادث ۱۴۰۱, گسست نسلی, حافظه‌ی جمعی, پسا, حافظه

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تحول گفتمان شعارهای اعتراضی در ایران از حوادث ۱۳۸۸ تا اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، بررسی چگونگی تغییر دال‌های مرکزی، زنجیره‌های هم‌ارزی و مرز میان «خودی» و «دیگری» در پنج موج اعتراضی شامل حوادث ۱۳۸۸، اعتراضات دی‌ماه ۱۳۹۶، اعتراضات آبان ۱۳۹۸، اعتراضات ۱۴۰۱ و اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ است. روش پژوهش کیفی، تطبیقی و طولی است و شعارهای مستندشده هر موج به‌عنوان واحدهای گفتمانی مستقل، اما مرتبط با یکدیگر، مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در حوادث ۱۳۸۸، دال مرکزی اعتراض عمدتاً حول «رأی» و مشروعیت انتخاباتی شکل گرفته و گفتمان مسلط هنوز در چارچوبی اصلاحی و درون‌نظامی حرکت می‌کرد. در اعتراضات ۱۳۹۶، دوگانه اصلاح‌طلب/اصولگرا به‌تدریج از اعتبار افتاد و کلیت ساختار سیاسی بیشتر در جایگاه «دیگری» قرار گرفت. در آبان ۱۳۹۸، گفتمان ضدنظام صریح‌تر شد و مطالبات اقتصادی در زنجیره‌ای گسترده‌تر از مخالفت سیاسی قرار گرفت. در اعتراضات ۱۴۰۱، شعار «زن، زندگی، آزادی» مرکز ثقل گفتمان را به حوزه بدن، هویت، آزادی فردی و زندگی روزمره منتقل کرد. در دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز دال «پهلوی» در بخش‌هایی از میدان اعتراض از موقعیتی حاشیه‌ای به جایگاهی برجسته‌تر رسید. نتایج نشان می‌دهد که این مسیر را نمی‌توان صرفاً به افزایش شدت اعتراض تقلیل داد، بلکه باید آن را تحولی در تعریف مسئله سیاسی، هویت معترض، تصور از بدیل و بازسازی حافظه سیاسی دانست. همچنین، نقش گسست نسلی و بازخوانی گذشته در توضیح بازگشت برخی نشانه‌های تاریخی برجسته ارزیابی می‌شود.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Al-Sowaidi, B., Banda, F., & Mansour, A. (2017). Doing Politics in the Recent Arab Uprisings: Towards a Political Discourse Analysis of the Arab Spring Slogans. Journal of Asian and African Studies, 52(5), 621-645.

Arab Yousefabadi, F. (2017). A Critical Discourse Analysis of Hallaj's Writings Based on Laclau and Mouffe's Model. Linguistic Research, 8(6), 1-21.

Eftekhari, A., & Naderi Asl, S. (2025). An Analytical Comparison of Protests in Iran, 2013-2023. National Security Quarterly, 15(55), 39-66. https://ns.sndu.ac.ir

Fairclough, N. (1992). Discourse and Social Change. Polity Press.

Fairclough, N. (2000). Critical Discourse Analysis (F. Shayesteh-Piran, Trans.). Center for Media Studies and Research.

Halbwachs, M. (1992). On Collective Memory (L. A. Coser, Trans.). University of Chicago Press.

Hirsch, M. (2012). The Generation of Postmemory: Writing and Visual Culture After the Holocaust. Columbia University Press.

Kasraei, M. S., & Pouzesh Shirazi, A. (2011). Discourse Analysis of the Student Movement after the Victory of the Islamic Revolution Using Laclau and Mouffe's Discourse Theory (1979-1997). Politics, 41(3), 227-245.

Laclau, E., & Mouffe, C. (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. Verso.

Mahboob, S., Sharifi, M., & Karimiyan Dahaghi, H. (2025). The Impact of Social Media on the November 2019 Protests in Iran. Interdisciplinary Studies in Society, Law, and Politics, 4(1). https://journalisslp.com/index.php/isslp/article/view/238

Mannheim, K. (1952). The Problem of Generations. In P. Kecskemeti (Ed.), Essays on the Sociology of Knowledge (pp. 276-320). Routledge & Kegan Paul.

Sadeghpour, H., & Parsanasab, M. (2020). A Discourse Analysis of the Poem "The Long Road of Suffering to the Path of Resurrection" Based on Laclau and Mouffe's Model. Literary Sciences.

Schutz, A. (1967). The Phenomenology of the Social World (G. Walsh & F. Lehnert, Trans.). Northwestern University Press.

Suman, S. (2025). Narratives of Resistance: The Influence of Protest Literature on Social Movements. Scholar'Digest: Journal of Arts & Humanities, 1(1), 43-54.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

پژوهشی

نحوه استناد به مقاله

حیدری پ. (1405). تحلیل گفتمان شعارهای اعتراضات ایران: از حوادث ۸۸ تا اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴. مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران, 5(2), 1-22. https://www.journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/view/571