بررسی وجوه افتراق عهدنامه‌های مسلمانان در مناطق مختلف ایران در دوران خلفای راشدین

چکیده

یکی از اقدامات اساسی مسلمانان هنگام فتوحات و ورود به مناطق مختلف، نوشتن نامه برای کارگزار و فرمانده و مردم آن ناحیه و دعوت آن­ها به قبول یکی از این سه پیشنهاد بود: پذیرش اسلام، پرداخت جزیه و جنگ. بسته به چگونگی فتح یک شهر و قبول پرداخت جزیه، با دو گروه از عهدنامه­ها، مواجه هستیم:1- قراردادهایی که پس از جنگ و گشودن مناطق مختلف بسته می­شد2- صلح­نامه­هایی که در پی گشایش نهایی شهر با مردمی که حاضر به جنگیدن و پذیرش دین اسلام نبودند، منعقد می­شد. مفاد این­گونه قراردادها، تاحدود زیادی متفاوت از مناطقی بود که با جنگ گشوده می­شد. بررسی و تفکیک عهدنامه­های فتح شده (چه با صلح، چه با جنگ) و مقدار متفاوت جزیه بر آن­ها ما را به این نتیجه می­رساند که محتوا و مفاد این اسناد و قراردادها، بسته به موقعیت زمانی، جغرافیایی، جمعیتی، سیاسی و مذهبی مناطق مختلف، اختلافات و افتراقاتی با هم دارند. هدف این پژوهش بررسی نقاط افتراق و اختلاف عهدنامه­ها به روش توصیفی - تحلیلی در مناطق مختلف ایران به عنوان یکی از اولین مناطق فتح شده بدست مسلمانان در دوره خلفای راشدین می­باشد.