مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 5 پیاپی 18 1405 01 10 Collapse of Constitutional Institutions and the Emergence of Sultanistic Authority in the Early Pahlavi Period فروپاشی نهادهای مشروطه و زمینه‌های شکل‌گیری اقتدار سلطانی در دوره پهلوی اول 1 17 10.61838/kman.jspsich.521 FA ساناز باکفی گروه علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران میرابراهیم صدیق گروه علوم سیاسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. محمد توحیدفام گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. علی اشرف نظری گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 1404/08/03 This study provides a historical–sociological analysis of the collapse of constitutional institutions and the emergence of sultanistic authority during the early Pahlavi era in Iran. The Constitutional Revolution represented the first systematic attempt to transform absolutist monarchy into a rule-based political order through the establishment of parliament, constitutional law, and representative institutions. Despite these institutional innovations, constitutionalism developed within a socio-political environment lacking the structural foundations necessary for durable institutionalization. Weak state capacity, political instability, absence of organized political parties, security crises, and foreign intervention undermined the effectiveness of constitutional governance and gradually eroded public confidence in parliamentary rule. As the gap widened between constitutional ideals and governing realities, political discourse increasingly shifted from demands for liberty toward calls for order and centralized authority. The rise of Reza Shah must therefore be understood within this broader historical context. Through military consolidation, bureaucratic centralization, and state-led modernization, the new regime restored stability and strengthened state capacity. However, modernization was accompanied by the personalization of political power, transforming formal institutions into instruments of executive authority and producing a political structure consistent with sultanistic rule. The findings suggest that Pahlavi sultanism emerged not merely from individual ambition but from the gradual institutional erosion of constitutionalism and the incomplete process of political institutionalization during Iran’s transition to modernity. The study demonstrates that state modernization without autonomous political institutions can reinforce centralized authority while reproducing personalized governance within modern administrative forms. پژوهش حاضر با هدف تحلیل جامعه‌شناختی ـ تاریخی فروپاشی نهادهای مشروطه و تبیین زمینه‌های شکل‌گیری اقتدار سلطانی در دوره پهلوی اول انجام شده است. انقلاب مشروطه نخستین تلاش نظام‌مند برای گذار از سلطنت مطلقه به دولت قانونی در ایران بود و با ایجاد مجلس، قانون اساسی و نهادهای نمایندگی، زمینه نهادسازی سیاسی مدرن را فراهم ساخت. با وجود این، نهادهای مشروطه در بستری شکل گرفتند که فاقد زیرساخت‌های نهادی، اجتماعی و اقتصادی لازم برای تثبیت حکومت قانون بود. ضعف دولت مرکزی، بی‌ثباتی سیاسی، فقدان احزاب سازمان‌یافته، بحران امنیتی و مداخلات خارجی موجب شد نهادهای قانونی از کارآمدی و مشروعیت عملی برخوردار نشوند. در چنین شرایطی، شکاف میان آرمان‌های مشروطه و واقعیت‌های حکمرانی گسترش یافت و به تدریج گفتمان نظم و دولت مقتدر جایگزین آرمان آزادی سیاسی گردید. قدرت‌گیری رضاشاه در این بستر تاریخی قابل فهم است؛ جایی که بازسازی اقتدار دولت، تمرکز بوروکراسی، ایجاد ارتش ملی و پروژه نوسازی از بالا توانست ثبات سیاسی و امنیت اجتماعی ایجاد کند. با این حال، فرآیند دولت‌سازی جدید به جای تقویت نهادهای مستقل سیاسی، به شخصی‌شدن قدرت انجامید و ساختاری شکل گرفت که ویژگی‌های نظام سلطانی را بازتولید می‌کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اقتدار سلطانی پهلوی اول نه صرفاً نتیجه اراده فردی رضاشاه، بلکه پیامد فرسایش تدریجی نهادهای مشروطه و شکست نهادینه‌شدن سیاسی در دوره گذار به مدرنیته بود. این مطالعه نشان می‌دهد که مدرنیزاسیون دولتی در غیاب نهادهای مشارکتی پایدار می‌تواند به تمرکز اقتدار و تداوم الگوی حکومت شخصی در قالبی مدرن منجر شود.

https://www.journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/521/522