مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 5 پیاپی 18 1405 01 10 State-Building from Below: An Analysis of the Role of Subaltern Social Groups in the Formation of the Saffarid Government Based on the Subaltern Studies Approach دولت‌سازی از پایین: تحلیل نقش گروه‌های اجتماعی فرودست در شکل‌گیری حکومت صفاریان بر اساس رویکرد مطالعات فرودستان 1 19 10.61838/kman.jspsich.513 FA علیرضا رستمانی دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، گروه تاریخ، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران. امیر اکبری استادیار گروه تاریخ، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران امید سپهری راد استادیار گروه تاریخ، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران. Journal Article 1404/03/23 In this study, using the framework of Subaltern Studies and based on the theoretical perspectives of Ranajit Guha and Partha Chatterjee, the role of lower social groups such as ayyars (urban militias), Kharijites, and subaltern urban and rural strata in the process of Saffarid state formation in Sistan is examined. Contrary to traditional narratives that view the emergence of states as the product of elite actions and central powers, this article—emphasizing the concept of “state-building from below”—demonstrates that the Saffarids not only emerged from subaltern classes but also consolidated and expanded their rule through the coalition and support of these groups. The main research question is: how did subaltern social groups contribute to the formation, consolidation, and expansion of the Saffarid power, and what similarities and differences can be observed between this experience and other contemporary regional independent states? The research method is a historical-sociological analysis with a descriptive-analytical approach, relying on library sources and correlating data with the theoretical concepts of Subaltern Studies. The findings indicate that the ayyars and Kharijites, by forming popular networks, local resistance movements, and mobilizing social resources, not only elevated the Saffarids from subaltern strata to rulership but also established a new model of state-building based on social movements and peripheral resistance—a model that, compared to elite-driven contemporaneous states, possessed unique dynamics and vulnerabilities. The key points of the study emphasize the importance of subaltern actors, local identity, and the critique of centralist narratives of state formation. در پژوهش حاضر، با بهره‌گیری از رویکرد مطالعات فرودستان و بر اساس چارچوب نظری راناجیت گوها و پارثا چاترجی، نقش گروه‌های اجتماعی پایین‌دست همچون عیاران، خوارج و لایه‌های فرودست شهری و روستایی در فرآیند دولت‌سازی صفاریان در سیستان مورد واکاوی قرار گرفته است. برخلاف روایت‌های سنتی که پیدایش دولت‌ها را محصول کنش نخبگان و قدرت‌های مرکزی می‌دانند، این مقاله با تأکید بر «دولت‌سازی از پایین» نشان می‌دهد صفاریان نه تنها از طبقات فرودست سربرآوردند، بلکه دولت خود را با اتکا به ائتلاف و حمایت این گروه‌ها تثبیت و گسترش دادند. سؤال اصلی تحقیق این است که: گروه‌های اجتماعی فرودست چگونه در شکل‌گیری، تثبیت و گسترش قدرت صفاریان نقش‌آفرینی کردند و این تجربه چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی با دیگر دولت‌های مستقل منطقه‌ای دارد؟ روش پژوهش، تحلیل تاریخی-اجتماعی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و تطبیق داده‌ها با مفاهیم نظری مطالعات فرودستان است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد عیاران و خوارج، با تشکیل شبکه‌های مردمی، مقاومت محلی و بسیج منابع اجتماعی، نه تنها صفاریان را از طبقه فرودست به حاکمیت رساندند، بلکه الگوی نوینی از دولت‌سازی بر مبنای جنبش‌های اجتماعی و مقاومت پیرامونی را رقم زدند؛ الگویی که در مقایسه با دولت‌های نخبه‌محور هم‌عصر، واجد پویایی‌ها و آسیب‌پذیری‌های خاص خود است. نقاط کلیدی پژوهش، اهمیت نقش کنشگران فرودست، هویت محلی، و نقد روایت مرکزگرای دولت‌سازی است.

https://www.journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/513/496