مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 4 پیاپی 17 1404 10 01 A Comparative Study of Iran's Foreign Policy Toward Russia During the Pahlavi II Era and the Islamic Republic بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌ها در سیاست خارجی ایران در مواجهه با روسیه در دوران پهلوی دوم و جمهوری اسلامی 1 16 10.61838/kman.jspsich.499 FA اعظم حاجی پور گروه علوم سیاسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. حسین شریعتی گروه علوم سیاسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. محسن مدیر شانه چی گروه علوم سیاسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. Journal Article 1404/01/16 <p>Iran's foreign policy toward Russia throughout the twentieth and twenty-first centuries has undergone fundamental shifts rooted in political regime changes, structural transformations in the international system, and the ideological orientation of political elites. This study aims to comparatively analyze Iran’s foreign policy toward Russia during the Pahlavi II era and the Islamic Republic. Using the theoretical framework of realism, the research examines key components such as perceptions of national interests, the nature of economic and military relations, identity-based understandings of Russia, and the role of great powers in regional balance. The findings indicate that, despite some similarities—such as cautious engagement with Russia and using it as a counterweight to the West—there are essential differences in how Russia is perceived, the degree of mutual trust, the depth of cooperation, and how national interests are defined. During the Pahlavi II era, Iran's foreign policy was pro-Western and development-oriented, viewing Russia as a geopolitical threat. In contrast, under the Islamic Republic, Russia has been treated as a tactical partner in countering Western unilateralism. Nonetheless, in neither period did the relationship evolve into a strategic alliance, remaining instead governed by structural constraints and power calculations. The overall conclusion underscores that Iran’s foreign policy toward Russia in both periods has been shaped more by realist logic and national interests than by lasting ideological or value-based alliances.</p> <p>سیاست خارجی ایران در قبال روسیه در طول قرن بیستم و بیست‌و‌یکم، دستخوش تغییراتی بنیادین شده است که ریشه در تحولات نظام سیاسی ایران، تغییر ساختار نظام بین‌الملل و نگرش ایدئولوژیک نخبگان دارد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه تطبیقی سیاست خارجی ایران نسبت به روسیه در دو دوره پهلوی دوم و جمهوری اسلامی انجام شده است. این مطالعه با بهره‌گیری از چارچوب نظری واقع‌گرایی، به بررسی مؤلفه‌هایی چون نگرش به منافع ملی، نوع روابط اقتصادی و نظامی، برداشت‌های هویتی از روسیه، و نقش قدرت‌های بزرگ در معادلات منطقه‌ای پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهند که علی‌رغم وجود شباهت‌هایی چون احتیاط در تعامل با روسیه و استفاده ابزاری از این کشور در برابر غرب، تفاوت‌هایی بنیادین نیز در نوع نگرش به روسیه، میزان اعتماد، سطح همکاری و تعریف منافع ملی مشاهده می‌شود. در دوره پهلوی دوم، سیاست خارجی ایران ماهیتی غرب‌گرایانه و توسعه‌محور داشت که روسیه را تهدیدی ژئوپلیتیکی می‌دانست، حال آنکه در جمهوری اسلامی، روسیه به‌عنوان شریک تاکتیکی در مقابله با یک‌جانبه‌گرایی غرب دیده شده است. با این حال، در هیچ‌یک از دو دوره، این روابط به سطح اتحاد راهبردی نرسیده و همواره تحت تأثیر عوامل ساختاری و محاسبات قدرت باقی مانده است. نتیجه‌گیری کلی حاکی از آن است که سیاست خارجی ایران در قبال روسیه در هر دو دوره، بیشتر مبتنی بر منطق واقع‌گرایی و منافع ملی بوده تا ائتلاف‌های پایدار ایدئولوژیک یا ارزشی.</p> https://www.journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/499/468