مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 4 پیاپی 15 2025 06 23 Analysis of Ornamentation in Architecture Using the "Iconology" Approach for the Revival of Identity-Based Architecture: A Case Study of the Facades of Qajar-Era Houses in Tehran تحلیل تزیینات در معماری با رویکرد "آیکونولوژی" به منظور بازتولید معماری هویت‌گرا نمونه­ی موردی: نمای خانه‌های قاجاری تهران 1 22 10.61838/kman.jspsich.360 FA لاله حسن زاده دانشجوی دکتری، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده فنی مهندسی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. مبینا روحی استادیار، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده فنی مهندسی، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران. رکسانا عبداللهی استادیار، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده فنی مهندسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. Journal Article 2024 12 15 <p>The Qajar era is recognized as a pivotal period in the history of Iranian residential architecture. This period is distinguished by unique decorative motifs, including abstract arabesques and floral patterns, depictions of landscapes and hunting scenes, vases filled with flowers, and images of kings, courtiers, princes, lions and suns, and angels. The growing cultural exchanges and interactions with the West during this time enriched the diversity of colors and religious and cultural themes present in these motifs. Building façades, as the most visually apparent component of a structure, can influence the emotions and perceptions of viewers. They serve as historical evidence of Iranian architecture, carrying profound meanings that require serious analysis. In this context, the expression of cultural and identity-related meanings in opposition to the dominance of quantitative and hegemonic perspectives in the modern era becomes essential. Neglecting this aspect risks distorting our understanding of this critical period. This study explores the deeper layers of cultural identity and the decorative structures of Qajar-era house façades. Its primary objective is to revive identity-based architecture through an iconological approach applied to the ornamentation of these façades. For this purpose, various analytical methods, such as content analysis and semiotic readings, are employed. By emphasizing Erwin Panofsky’s iconological framework, the relationships between the meaning and form of these architectural works are examined. The research adopts a sequential exploratory approach that includes data collection through field and archival studies, alongside step-by-step analysis of the semiotic elements. The research process involves simulating the three-tiered stages of Panofsky’s iconology to study the façades of Qajar houses and to reproduce identity-based architecture through conceptual labels. This goal is achieved through a detailed analysis of decorative elements and identifying factors that strengthen Iranian architectural identity. The study delves into the essence and underlying truth of the ornamentation in the façades of Qajar houses, addressing the question: How can the ornamentation of Qajar-era house façades in Tehran be analyzed using the iconological approach to contribute to the revival of identity-based architecture? It also investigates the necessity of the iconological approach for interpreting architectural ornamentation and uncovering deeper meanings beyond conventional definitions. The tools for data collection include field observations and archival analysis. Field studies are particularly crucial for identifying and analyzing the decorative elements of architectural façades. However, limited resources in the field of Iranian architectural history pose a significant challenge that must be acknowledged.</p> <p>دوره قاجار به عنوان یک دوره حیاتی در تاریخ معماری خانه‌سازی و سکونت در ایران شناخته می‌شود. این دوره با نقوش تزئینی خاصی شامل اشکال انتزاعی اسلیمی و خطایی، گل‌های فرنگی، مناظر و شکارگاه‌ها، گلدان‌های پرگل و تصاویری از شاهان، درباریان و شاهزادگان، نقش شیر و خورشید و فرشتگان شناخته می‌شود. تأثیرات روابط فرهنگی و تبادل‌های فزاینده با غرب، به تنوع رنگ و موضوعات دینی و فرهنگی این نقوش افزوده است. نمای ساختمان به عنوان نخستین مؤلفه ظاهری بنا، می‌تواند احساسات و ادراک مخاطبان را تحت تأثیر قرار دهد و به‌عنوان بخشی از شواهد تاریخی معماری ایران، حامل معانی عمیق‌تری است که نیازمند تحلیل جدی است. در این راستا، بیان معانی فرهنگی و هویتی در برابر غلبه بر کمیت و نگاهی سلطه‌جویانه در عصر مدرن، ضرورتی است که نادیده گرفتن آن می‌تواند به دگرگونی در فهم ما از این دوره بینجامد. پژوهش حاضر، به کاوش در لایه‌های عمیق‌تری از هویت فرهنگی و ساختار تزئینات نمای خانه‌های قاجاری می‌پردازد. هدف اصلی آن احیای معماری مبتنی بر هویت از طریق رویکرد آیکونولوژی در تزئینات نمای این خانه‌هاست. برای این منظور، از روش‌های تحلیلی مختلفی نظیر تحلیل محتوا و خوانش نشانه‌ها استفاده می‌شود. با تأکید بر آیکونولوژی آروین پانوفسکی، روابط میان معنی و فرم آثار بررسی خواهد شد. این پژوهش از یک رویکرد اکتشافی متوالی بهره می‌برد که شامل جمع‌آوری داده‌ها از طریق مطالعات میدانی و اسنادی و تحلیل مرحله به مرحله نشانه‌ها است. فرآیند پژوهش به شبیه‌سازی گام به گام مراتب سه‌گانه آیکونولوژی در مطالعه نماهای خانه‌های قاجاری و بازتولید معماری هویت‌گرا با استفاده از برچسب‌های مفهومی منجر خواهد شد. این هدف با تحلیل دقیق عناصر تزئینی و شناسایی عواملی که قادر به تقویت هویت معماری ایرانی هستند، تحقق می‌یابد. این پژوهش به کشف ماهیت و حقیقت وجودی تزئینات نمای خانه‌های قاجاری پرداخته و به پرسش “چگونه می‌توان با به‌کارگیری رویکرد آیکونولوژی به تحلیل تزئینات نمای خانه‌های قاجاری تهران پرداخته و به احیای معماری هویت‌گرا یاری رساند؟” پاسخ می‌دهد. همچنین، ضرورت رویکرد آیکونولوژی در خوانش تزئینات معماری و کشف معانی عمیق‌تر و فراتر از تعاریف قراردادی را بررسی می‌کند. ابزارهای جمع‌آوری داده‌ها شامل مشاهده میدانی و تحلیل اسنادی است. پژوهش‌های میدانی به‌منظور شناسایی و تحلیل تزئینات نمای کالبد معماری از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. با این حال، محدودیت منابع در زمینه تاریخ معماری ایران یک چالش مهم است که باید در نظر گرفته شود.</p> https://www.journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/360/218