مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 3 پیاپی 12 2025 02 16 The Reflection of Iranian-Islamic Culture in the Architectural Decorations of the Bastam Complex with Emphasis on the Comparison of the Ilkhanid and Timurid Periods بازتاب فرهنگ ایرانی-اسلامی در تزئینات معماری مجموعه بسطام با تأکید بر مقایسه دوره ایلخانی و تیموری 168 189 10.61838/kman.jspsich.3.4.10 FA سید احمد حسینی دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران احمد اشرفی استادیار گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران حسن شادپور استادیار گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران سعید صادقیان دانشیار گروه آب و محیط، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2024 01 05 <p>One of the most prominent flourishing arts in Islamic civilization is Iranian architecture, which achieved a high aesthetic and innovative status through its adaptation to Islamic cultural concepts and depiction of celestial elements. In this architecture, features such as precise design, captivating decorations, harmony in proportion and symmetry, symbolism, need-based design, and pursuit of perfection formed the basis of structure, form, and ornamentation, reflecting the culture and civilization of Islam in Iran. This study, employing a descriptive-analytical method based on library and field research, aims to answer the question, "How are the manifestations of Islamic culture reflected through a comparative analysis of Ilkhanid and Timurid architecture in the Bastam monumental complex?" The findings indicate that while Ilkhanid architecture was primarily based on simple and functional principles, Timurid period decorations, with their use of composite arts and intricate details, lent a more luxurious and magnificent appearance to the buildings. Although the tilework, stucco, and inscriptions of Ilkhanid architecture were influenced by the symbolism of the Azari style and aligned with the mystical language of Islam, the coloring and dazzling muqarnas work and elaborate tilework of the Timurid era in the Bastam complex were rooted in identity formation and attention to the spirit of the time, as well as religious and national identity elements. This underscores and confirms the construction process of the complex's buildings during the Ilkhanid period and their completion and decoration in the Timurid era.</p> <p>یکی از مهم‌ترین هنرهای شکوفا در تمدن اسلامی، معماری ایرانی است که از راه سازگاری خود با مفاهیم فرهنگ اسلامی و تصویرگری عناصر لاهوتی، جایگاه زیباشناختی و ابداعی والایی به دست آورد. در این معماری، ویژگی‌هایی چون طراحی دقیق، تزیینات چشم‌نواز، هم‌سویی تناسب و تقارن، نمادگرایی، نیازسنجی و کمال‌جویی، مبنای نیارش، فرم و آرایه‌بندی سازه‌ها و نیز بازتابی از فرهنگ و تمدن اسلامی در ایران بوده است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی، مبتنی بر پویش‌های کتابخانه‌ای و میدانی، بر آن است تا به این پرسش پاسخ دهد که «جلوه‌های فرهنگ اسلامی از طریق سنجش تطبیقی معماری ایلخانی و تیموری در مجموعه یادمانی بسطام چگونه انعکاس می‌یابد؟» یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند در حالی که معماری ایلخانی بیشتر بر اصول ساده و کاربردی استوار بود، تزئینات عهد تیموری با بهره‌گیری از هنرهای ترکیبی و جزئیات پیچیده، جلوه‌ای فاخر و باشکوه‌تر به بناها بخشیده است. هرچند کاشیکاری، گچ‌بری و کتیبه‌نگاری معماری ایلخانی، متأثر از نمادگرایی سبک آذری و منطبق با زبان عرفانی اسلام است، اما رنگ‌پردازی و جلوه‌گری مقرنس‌کاری و کاشیکاری مجلل عهد تیموری در مجموعه بناهای بسطام، مبتنی بر هویت‌بخشی و توجه به روح زمانه و عناصر هویت مذهبی و ملی بوده است. این نکته، چگونگی فرایند پی‌سازی بناهای مجموعه در عهد ایلخانی و تکمیل و تزئین آن‌ها در عصر تیموری را روشن و تأیید می‌نماید.</p> https://www.journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/234/319