مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران 3 پیاپی 11 2024 11 21 An Analysis of the Typology of Architectural Structures in Contemporary Iranian Mosques (Case Study: Mosques in the Cities of Sanandaj and Isfahan) واکاویی بر گونه‌شناسی ساختار معماری مساجد ایرانی در دورۀ معاصر (مورد مطالعه مساجد شهرهای سنندج و اصفهان) 267 286 10.61838/kman.jspsich.3.3.16 FA علی زینالی عظیم پژوهشگر پسادکترای طراحی شهری، دانشکده شهرسازی و معماری، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران زیبا توکلی مقدم مربی گروه معماری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران Journal Article 2024 08 16 The architecture of a land such as Iran, with its distinctive shapes, forms, and designs, has manifested with both similarities and differences in various periods and regions. This phenomenon is most evident in the embodiment of the most important religious building after Islam, the mosque, which reflects the art and architecture of the people. Therefore, examining and analyzing Iranian mosques from the perspective of architectural structure (form and function) can reveal the features and distinctions among them, thus contributing to the development and enhancement of this type of architecture and, more broadly, to the architecture of contemporary religious buildings. The aim of this study is to identify the spatial and structural characteristics of these buildings and to classify the typology of mosques, particularly in the cities of Sanandaj and Isfahan, in line with the research objectives. This research employs a descriptive-historical-analytical typology and identifies the criteria for mosque construction to explain the types, categorize them, and examine case studies. Field investigations and library studies have also been utilized in this process. Ultimately, the findings indicate that the iwan-courtyard and domed types represent the most frequent examples in these regions. Additionally, the columned iwan, domed chamber, courtyard, and surrounding corridors are key elements in the architectural structure of mosques in these areas. Indeed, by focusing on these architectural elements and promoting their development and expansion in national architecture, the position of mosque architecture can be significantly enhanced at both national and international levels. Moreover, these elements can be innovatively incorporated into the architectural structure of other contemporary buildings. معماری سرزمینی چون ایران با اشکال، فرمها و طرحهای خاصی در هر دورۀ و منطقه با تشابهات و تفاوتهایی جلوه یافته است. این امر در کالبد بخشیدن به مهمترین بنای مذهبی پس از اسلام یعنی مساجد که آیینۀ هنر و معماری مردمان است بیشتر نمود می‌یابد. بنابراین بررسی و تحلیل مساجد ایرانی از منظر ساختار معماری (فرم و عملکرد) میتواند ویژگیها و تمایزات بین آنها را جهت رشد و تعالی بخشیدن هر چه بیشتر در زمینه معماری این گونه از معماری و همچنین در معماری بناهای مذهبی معاصر هر چه بهتر و بیشتر نمایان کند. هدف از این نوشتار نیز شناخت ویژگیهای فضایی-کالبدی این بناها و گونهشناسی مساجد به ویژه در شهرهای سنندج و اصفهان در جهت پاسخ گویی به اهداف تحقیق میباشد. این پژوهش از طریق گونه‌شناسی توصیفی-تاریخی-تحلیلی و شناسایی معیارهای ساخت مساجد به تبیین گونهها، طبقهبندی و بررسی نمونههای موردی پرداخته است. همچنین در این راستا از بررسیهای میدانی و مطالعات کتابخانهای نیز بهره گرفته شده است. در نهایت بررسیها نشان میدهد که؛ گونه حیاطدار ایوانی و گنبد دار بیشترین نمونه‌ها را در این مناطق داشته است. همچنین ایوان ستوندار، گنبدخانه، حیاط و راهروهای اطراف آن از عناصر شاخص در ساختار معماری مساجد این مناطق می‌باشد. در واقع باتوجه به این عناصر معماری و کمک به بهبود و گسترش آن‌ها در معماری کشور می‌توان جایگاه معماری مساجد را تا حد زیادی در سطح ملی و بین المللی ارتقاء و بهبود داد. همچنین از آن‌ها در ساختار معماری سایر بناهای امروزی به گونهای نوین بهره گرفت.

https://www.journalspsich.com/index.php/journalspsich/article/download/176/172