تحول ساختارهای سیاسی-اقتصادی و دگرگونیهای فرهنگی-اجتماعی ایل رستم در دوران نوسازی متمرکز پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۵۷)
کلمات کلیدی:
ایل رستم, نوسازی متمرکز, اصلاحات ارضی, مقاومت ایلی, دولت-ملت, تاریخ اجتماعی ایرانچکیده
نوسازی متمرکز رژیم پهلوی، پروژهای تهاجمی برای گذار از ساختار فدرال سنتی به دولت-ملت مدرن بود که ایلات را به عنوان حلقههای مفقوده در مسیر تمرکزگرایی تهدید میکرد. پژوهش حاضر با تمرکز بر ایل رستم در استان فارس، به واکاوی دگرگونیهای چهاربعدی این ایل در دو دوره رضاشاه و محمدرضاشاه میپردازد. سوال اصلی آن است که چگونه فشارهای ساختاری دولت مرکزی بر نهادهای خودمختار ایلی، منجر به تغییرات بنیادین در بافت قدرت و زندگی روزمره شد؟ این مطالعه با رویکردی توصیفی-تحلیلی و روش تاریخی-اسنادی انجام شده است. دادهها از طریق تحلیل محتوای اسناد آرشیوی (گزارشهای نظامی، مکاتبات دیوانسالاری)، روزنامههای عصر (مانند حبلالمتین) و تحقیقات میدانی مبتنی بر تاریخ شفاهی گردآوری و صحتسنجی شدهاند. یافتهها نشان میدهد راهبرد دولت پهلوی ترکیبی از «سرکوب نظامی»، «مصادره حقوق مالکیتی» و «اصلاحات ارضی اجباری» بود. در بعد سیاسی، جنگهایی نظیر «گجستان» و اعدام خوانینی چون امامقلی خان و حسینقلی خان، نماد خلع سلاح کامل اقتدار موروثی ایلی بود. در بعد اقتصادی، واگذاری املاک به تجار غیربومی (معینالتجار بوشهری) و اجرای اصلاحات ارضی در دهه ۴۰، نظام اربابرعیتی را متلاشی کرد؛ امری که اگرچه ثبات طبقاتی سنتی را برهم زد، اما منجر به گسست پیوندهای همبستگی اجتماعی و تداوم مناقشات ملکی میان طوایف گردید. در بعد فرهنگی، ظهور آموزشهای نوین سکولار توسط چهرههایی چون بهمن بیگی، در تقابل مستقیم با نظام آموزشی مذهبی قرار گرفت و زمینهساز شکلگیری نخبگان جدیدی شد. پژوهش استدلال میکند که اگرچه دولت پهلوی در کوتاهمدت موفق به تسلیم بلاشرط ایل رستم شد، اما این نوسازیِ «از بالا به پایین» منجر به فروپاشی نهادی نهادهای سنتی بدون جایگزین کارآمد گردید. پیامد بلندمدت این تحولات، ایجاد شکاف عمیق اجتماعی و بحران هویتی است که ریشه در مدیریت ناعادلانه گذار از سنت به مدرنیته دارد.
دانلودها
مراجع
Abrahamian, E. (2008). Iran Between Two Revolutions: From the Constitutional Revolution to the Islamic Revolution. Marand.
Ansari, R. (2015). The political situation of the Rostam tribe of Mamasani during the first Pahlavi era. Roshd-e Tarikh, 17(1).
Ansari, R., & Diyanatjou, S. (2012). The endowment of properties of the Moein al-Tojjar Bushehri family in Rostam District of Mamasani. Waqf and Eternal Heritage(77-78).
Ariana, B. (1964). History of Military Operations in the South. Army Printing House.
Azarpayvand, A. (2005). Political Developments of the Country and the Gajestan War of 1963. Chavil Printing House.
Bahmanbeigi, M. (2010). My Bukhara, My Tribe. Navid.
Bayat, K. (1986). The Tribal Revolt of Fars, 1928-1930. Noghreh.
Bayat, K. (2009). Moein al-Tojjar Bushehri and his military expedition to Mamasani. Farasou(6).
Cronin, S. (1998). The Army and the Formation of the Pahlavi State in Iran. Khojasteh.
Fasai, H. i. H. (2009). Farsnameh-ye Naseri. Amirkabir.
Foran, J. (1999). Fragile Resistance: Social Transformation in Iran from 1500 to the Revolution. Rasa Cultural Services Institute.
Garmroudi, M. F. K. (1991). Mamasani Travelogue. Mostofi.
Gaube, H. (1980). Arrajan, Kohgiluyeh, and Mamasani. Association for National Heritage.
Habibi Fahliani, H. (1992). Mamasani in the Passage of History. Navid.
Hemmati, A. (2009). The role of British colonialism in transferring Mamasani to Moein al-Tojjar. Farasou(6).
Hosseinikhah, S. J. (1999). Boyer-Ahmad and Rostam: Cradle of History. Golha.
Ibn Balkhi. (1989). Farsnameh of Ibn Balkhi. Elmi va Farhangi.
Ilami, B. (2013). Political and Social History of Mamasani. Adib Mostafavi Publications.
Lambton, A. (2007). Continuity and Change in Medieval Iran. Ney.
Layard, S. A. (1988). Layard's Travelogue and Early Adventures in Iran. Vahid.
Madani, S. J. (2012). Contemporary Political History of Iran (Vol. 2). Islamic Publications Office.
Majidi, K. (1992). History and Geography of Mamasani. Elmi.
Mirfardi, A. (2010). Mamasani and Fars during World War I. Farasou(12).
Moslemi, A. (1990). Mamasani and the Lost Paradise. Shiraz Publications.
Nasiri Tayebi, M. (2014). The Southern Movement: Fars, Qashqai, and Azerbaijan. Shirazeh Publishing.
Nourzadeh, E. B. (1948). Secrets of the Southern Movement. Tabesh Printing House.
Razmjouei, M. (1999). The Battle of Gajestan. Karang.
Rezaei, A. (2009). History, Geography, and Culture of the People of Mamasani. Faryad-e Kavir Publications.
Rezaei, H. (2009). Trial of the Khans and tribal leaders of Fars. Farasou(7-8).
Rostami, B. P. (2001). Biography. Anthropology(Supplement 1), 1.
Sadeghi, M. G. A. (1998). Mamasani: A Plain Full of Bread and a Basin Full of Blood. Kousha Mehr.
Safinejad, J. (1989). Tribes of Central Iran. Amirkabir.
Shahshahani, S. (1987). Four Seasons of Sun: Daily Life of Settled Nomadic Women of Mamasani. Tous.
Siahpour, K. (2009). The Uprising of Southern Tribes, 1962-1964. Institute for Political Studies and Research.
Tolouei, M. (1995). Actors of the Pahlavi Era from Foroughi to Fardoust (Vol. 1). Elm.
Zarei Nourabadi, M. (1995). The Image of Mamasani, Land of Warriors. Nahavandi Publications.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Roham Ansari (Author); Naser Jadidi (Corresponding Author); Feizollah Boushasb Gousheh (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.