بررسی تطبیقی طبقات نگاری نقادان شهیر عصر عباسی

سیده مریم موسوی; مرضیه قلی تبار; سید عطا اله  افتخاری

نویسندگان

سیده مریم موسوی دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عرب، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-2375-1371
مرضیه قلی تبار استادیار، گروه زبان و ادبیات عرب، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0003-1082-4102
سید عطا اله افتخاری استادیار، گروه زبان و ادبیات عرب، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0003-4016-3288

کلمات کلیدی:

بررسی تطبیقی, طبقات نگاری, ابن سلام, ابن قتیبه و ابن معتز

چکیده

طبقات نگاری گونه‌ای تألیف تاریخی و از شیوه‌های تاریخ‌نگاری و جغرافی نگاری اسلامی بوده و از کهن‌ترین شیوه‌های مورخان مسلمان بشمار می‌رود. واکاوی کتب طبقات نگاری در زمینه‌های مختلف این امکان را می‌دهد که پژوهشگران بتوانند از وضعیت علم و تمدن جهان اسلام در زمان‌های مختلف آگاهی یافته و سیر صعودی یا نزولی آن را دریابند. در این میان نظر به اهمیت و اوج گیری نقد ادبی در دوره عباسی، بالتبع فن طبقات نگاری گسترش وسیعی پیدا کرد و راویان و منتقدان معروف عربی به این حوزه پرداخته و آثار درخور توجهی ارائه نمودند. از اینرو محقق در تحقیق پیشرو به دنبال بررسی تطبیقی طبقات نگاری نقادان شهیر عصر عباسی (بررسی مقایسه‌ای دیدگاه‌های 3 نقاد معروف: ابن سلام، ابن قتیبه و ابن معتز) می‌باشد. به گونه‌ای که در مسیر چنین تطبیقی، کتب 3 نقاد شهیر ادبی دوره عباسی شامل: طبقات فحول الشعراء اثر ابن سلام، طبقات الشعراء یا «الشعر و الشعراء» اثر ابن قتیبه و طبقات شعراء‌ المحدثین، تألیف‌ ارزنده ابن‌معتز مورد بررسی و واکاوی قرار گرفته‌اند. برای تحقق چنین هدفی، محقق در پژوهش حاضر از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بهره گرفته و داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای، مقالات، پایان‌نامه‌ها گردآوری و تجزیه‌وتحلیل شده اند. یافته‌های حاصل از تطبیقات صورت گرفته نشان می‌دهد کلید واژه‌های اشتراکی در خصوص طبقات نگاری از منظر ابن سلام، ابن قتیبه و ابن معتز شامل مواردی چون: توجه به طبع وافر شاعر (مطبوع بودن شاعر)، تاکید بر اصول زیباشناختی، نادیده گرفتن برخی شعرای برجسته، توجه به نوآوری در موضوع و سبک‌های جدید و توجه به اوزان بلند شعری است و کلید واژه‌های افتراقی در خصوص طبقات نگاری از منظر ابن سلام، ابن قتیبه و ابن معتز نیز شامل مواردی چون:معیار گزینش شاعران، چگونگی گروه بندی شعرا، توجه به اغراض شاعران، توجه به سرایش اشعار در بحرهای مختلف، توجه به تصاویر هنری در انتخاب شعرا و توجه به نوادر و طریفه‌ها در شعر است.