تقابل و مشارکت روحانیت و روشنفکران مشروطه

چکیده

اندیشه‌های روحانیـت‌ و روشـنفکران، چگونگی تقابل و مشارکت آنان در انقـلاب مشـروطه‌ مورد بررسی‌ قرار گرفته‌ است‌. با توجه به اینکه مقالات زیادی در مورد انقلاب مشروطه و جوانب مختلف آن تا حال به رشته تحریر در آمده است. مقاله حاضر سعی دارد تا از بُعدی دیگر تقابل و مشارکت، روحانیت و روشنفکران مشروطه را مورد بررسی قرار داده و با بیان دیدگاه‌های برخی مرجعیت شیعه و علمای تراز اول آن دوره و بیان دیدگاه‌های روشنفکران تحصیل کرده اروپا با روش توصیفی و تحلیلی به این سوال پاسخ دهد که چرا در آغاز جنبش مشروطه نوعی مشارکت در امورات مبارزه با استبداد بین روحانیت و روشنفکران بوده است اما پس از گذشت مدتی بخصوص بعد از پیروزی مشروطه خواهان مشارکت‌ها جای خود را به تقابل و اختلاف بین آنان داد و موجبات شکست آن را پدید آورد؟ فرضیه بر این است که هر دو طیف علماء و روشنفکران در دوران مقابله فیزیکی و میدانی با استبداد خیلی از اختلافات دیدگاهی را بخاطر نقطه اشتراک خود که نفی وضع موجود بود کنار گذاشته و صرفا با نقطه اشتراک باعث پیروزی شدند. اما عوامل مختلفی از قبیل دخالت چراغ خاموش بیگانگان که بخاطر منافع خودشان مداخله کردند، نا- همخوانی و تعارض جناح‌های موجود در هدایت نهضت مشروطه که بعد از پیروزی هر کدام هدف و مقصد خاصی را دنبال کردند و این از هم گسیختگی شکست مشروطه را به دنبال داشت و باعث ظهور یک اقتدار گرای دیگر به نام رضاخان گردید.