کتاب‌سنجی حوزه ساختواژه زبان فارسی ( نگاهی به همبستگی‌های موضوعی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

2 گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،‌دانشگاه شهید بهشتی، تهران،‌ایران.

10.22034/spsich.2023.190871

چکیده

با توجه به رشد سریع تولید اطلاعات در جهان امروز، مدیریت آنها تبدیل به ضرورتی گریزناپذیر شده است اگر متولیان علوم جدا مایل به توسعه آن حوزه علمی باشند مطالعات اطلاع‌سنجی می تواند زمینه‌ساز این مدیریت باشد. اطلاع سنجی از مهجورشدگی دانسته‌های مفید، رشد نامتوازن رشته‌ها، اجرای پژوهش‌های تکراری و تولید اطلاعات حشوآمیز جلوگیری کند، ضمن اینکه به تشخیص خلاهای پژوهشی مدد می‌رساند. در این راستا پژوهش حاضر به بررسی وضعیت پژوهشی و تولیدات علمی یکی از زیرشاخه‌های زبانشناسی فارسی یعنی ساختواژه زبان فارسی می پردازد. ساختواژه فارسی حوزه ای بسیار کاربردی به ویژه در زایاسازی ساختواژه زبان فارسی و از جمله در امر واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. این پژوهش در جستجوی پاسخ به این پرسش‌هاست: ۱. توزیع تولیدات علمی حوزه ساختواژه زبان فارسی (در انواع مقاله، کتاب و پایان نامه) چه کمیتی دارد و در چه موضوعاتی است؟ 2. خلاءهای پژوهشی حوزه ساختواژه زبان فارسی کدامند؟ برای پاسخ به این دو پرسش، ابتدا با استفاده از روش کتابسنجی گرایش‌های موضوعی تولیدات علمی حوزه ساختواژه فارسی در فاصله سال های ۱۳۴۵ تا ۱۳۹۳ بررسی شد، سپس روند تحول موضوعی آن‌ها در همین دوره زمانی مطالعه شد. پیکره زبانی مورد بررسی در این پژوهش شامل 301 مقاله، 236 پایان‌نامه و 216 کتاب بود و بر اساس آنها کتابشناسی جامع ساختواژه زبان فارسی تهیه شد. یافته‌ها نشان داد که گرایش موضوعی پایان‌نامه‌ها بیشتر به سمت بررسی‌های ساختواژی درزمانی در آثار ادبی، فرایندهای واژه‌سازی و از جمله ترکیب بوده است. موضوع مقالات به ترتیب به ترکیب، وندها و موضوع کلی فرایندهای واژه‌سازی گرایش دارد در حالیکه کتاب‌های این حوزه بیشتر به موضوع اشتقاق(پسوندها)و ترکیب متمرکز هستند. انتشار مقالات ساختواژه در این دوره زمانی سیر صعودی داشته‌ و بیشینه تولیدات مربوط به دوره 1393-1384 است. امّا در مورد پایان‌نامه‌ها سیر رشد آثار در چهار دهه اول صعودی و بیشینه آثار در دوره 1383-1374 بوده که ۱۰۴ مورد است و در دهه آخر(1384-1393) به 89 مورد کاهش یافته است. ضریب همبستگی موضوعی پایان‌نامه‌ها و مقالات از نظر آماری، همبستگی متوسط معناداری را نشان داد. پس از مرور تولیدات علمی حوزه ساختواژه فارسی موضوعات کارشده و کارنشده(خلاها) استخراج شدند. دو موضوع فرایندهای واژه‌سازی و ترکیب در هر دو بخش پایان‌نامه‌ها و مقالات به طور موازی رشد کرده‌اند. در موضوعات مطالعات واژه و تکواژ، ساختمان اجزای کلام، مطالعه موردی واژه‌شناسی، بررسی‌های تطبیقی ساختواژه فارسی، بررسی‌های درزمانی و آثار ادبی، زایایی، خلاقیت، واژه‌بست، اشتقاق، تصریف، شیوه املاء و ساختواژه و آموزش و فراگیری زبان، خلا پژوهشی مشاهده شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Persian Morphology Bibliometric (A glance into thematic Correlations)

نویسندگان [English]

  • mahdiye arvin 1
  • negar Davari Ardakani 2
1 Faculty of Literature and Humanities, Shahid Beheshti University; Tehran, Iran
2 Department of Linguistics; Faculty of Humanities; Shahid Beheshti University; Tehran, Iran
چکیده [English]

The present study examines the research status and scientific outputs of one of the sub-branches of Persian linguistics, namely Persian morpho-syntax. Persian morpho-syntax is a highly practical field, especially in the morpho-syntactic generation of the Persian language and in the lexicon selection of the Academy of Persian Language and Literature. This research seeks answers to the following questions: 1. What is the quantity of scientific outputs in the field of Persian morpho-syntax (in terms of articles, books, and theses) and what are the topics covered? 2. What are the research gaps in the field of Persian morpho-syntax? The findings indicated that the thematic inclination of theses is more towards morpho-syntactic studies in literature, word formation processes, and particularly compounding. The subject of articles, in order of frequency, leans towards compounding, affixes, and the general topic of word formation processes, while the books in this field are more focused on derivation (suffixes) and compounding. The correlation coefficient of thematic consistency between theses and articles showed a statistically significant moderate correlation. The topics of word formation processes and compounding have grown parallelly in both the theses and articles sections. In the topics of word studies and monolingual studies, the structure of speech components, case studies in lexicology, comparative studies of Persian morpho-syntax, diachronic studies, and literary works, productivity, creativity, lexicon, derivation, inflection, spelling methods, morpho-syntax and language learning and acquisition, a research gap was observed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persian Morphology
  • Informetrics
  • thematic Correlations
  • Bibliometrics
  • Bibliography