نگاهی به رابطه فرهنگ و اقتصاد در دوره پهلوی دوم

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد دانش اجتماعی مسلمین، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

چکیده

جامعه‌ای به توسعه پایدار دست پیدا خواهد کرد که بتواند توازن مناسبی بین چهار بخش اقتصاد، اجتماع، فرهنگ و سیاست برقرار کند. این توازن به معنای رشد هم زمان و روابط دو سویه بین هر رکن می‌باشد. ایران در دوره پهلوی دوم یک فرصتی طلایی برای رسیدن به توسعه اقتصادی داشت. در این زمان شاخص رشد اقتصادی ایران ۳۸۹ درصد افزایش یافت و تولید ناخالص نیز از ۴ میلیارد دلار در سال ۱۹۷۷ به ۵۱ میلیارد دلار رسید، اما این درآمد نه توسعه اقتصادی به دنبال داشت نه موجب توسعه در سایر بخش‌های مهم از جمله فرهنگ شد. از اینرو این پژوهش به بررسی رابطه فرهنگ و اقتصاد در دوره پهلوی دوم به روش کیفی-توصیفی می پردازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد آنچه در جامعه ایران آن دوره در حال روی دادن بود، اقتدار اقتصاد بر فرهنگ بود. اقتصاد چنان تسلط مادی و معنوی بر فرهنگ داشت که بسیاری از مناسبات اخلاقی را در زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و مذهبی از بین برده و یا کمرنگ کرده بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A look at the relationship between culture and economy in the second Pahlavi period

نویسندگان [English]

  • hamidreza Rahi 1
  • Seyed hamidreza Seyedi 2
1 M.A of Muslim Social Science, Faculty of Humanities, Shahid University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Faculty of Humanities, Shahid University, Tehran, Iran
چکیده [English]

A society will achieve sustainable development that can establish a proper balance between the four sectors of economy, society, culture and politics. This balance means simultaneous growth and two-way relations between each pillar. During Pahlavi II's time, we had a golden opportunity to achieve economic development. At this time, Iran's economic growth index increased by 389% and the gross domestic product reached 51 billion dollars from 4 billion dollars in 1977, but this income was not followed by economic development. It did not cause development in other important sectors including culturebecame. Therefore, this research examines the relationship between culture and economy in the second Pahlavi period using a qualitative-descriptive method. The results of the research show that what was passing in Iranian society at that time was the power of economy over culture. Economy had such a material and spiritual dominance over culture that it destroyed or weakened many moral relationships in social, economic, cultural and religious fields.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pahlavi II
  • economy
  • culture
  • authority of economy over culture
  • content analysis method
  • آزادبخت، فرزانه. (1394). تحلیل مصوبات فرهنگی مجلس شورای ملی در دوره پهلوی دوم. رساله کارشناسی ارشد. دانشگاه اراک.
  • بشیریه، حسین. (1374). جامعه‌شناسی سیاسی: نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی. تهران.
  • بشیریه، حسین. (1379). نظریه‌های فرهنگ در قرن بیستم. تهران. موسسه فرهنگی آینده پویان تهران.
  • جهانگیری، سعید، طاهری، ابوالقاسم، ازغندی، علیرضا، ساعی، احمد. (1397). «دولت رانتیر، طبقه متوسط جدید و بی ثباتی سیاسی در عصر پهلوی دوم»، پژوهش‌های انقلاب اسلامی، شماره 27، 25-7.
  • حسینی، ح. (1396). آسیب‌ شناسی سیاست‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی. دانشگاه مازندران.
  • حیدرپور کلیدسر، محمد، وثوقی، منصور، ساروخانی، باقر، ازکیا، مصطفی. (1397). «تحلیل جامعه‌شناختی مهم‌ترین مانع فرهنگی توسعه سیاسی در ایران (عصر پهلوی دوم)»، فصلنامه مطالعات فرهنگ- ارتباطات، 144-107.
  • خواجه‌پور، محبوبه. (1389). اصل چهار ترومن و تاثیر آن بر اقتصاد دوره پهلوی دوم. رساله کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهرا.
  • سرخانزاده، محمود. (1400). بررسی وضعیت اقتصادی ایران در دوره پهلوی دوم با تاکید بر صادرات غیرنفتی. گروه تاریخ. دانشگاه تهران جنوب.
  • سلطانی احمدی، مجتبی، گوهری فخرآباد، مصطفی، پورقنبر، محمدحسن. (1400). «وابستگی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی پهلوی دوم به انگلیس»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، شماره 86، 68-43.
  • سوری لکی، محمدعلی، سوری، ایرج. (1395). «روند نوسازی، تعارضات فرهنگی– مذهبی و فروپاشی حکومت پهلوی دوم»، فصلنامه ژرفاپژوه، شماره پیاپی6 و7، 70-49.
  • سوری، زهرا. (1394). عوامل تاثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دوره پهلوی اول و دوم (1304-1357 هجری خورشیدی). رساله کارشناسی ارشد.
  • شهیدی، محمد. (1396). تحلیل عملکرد و ساختار موسسات علمی و فرهنگی ایران در دوره پهلوی دوم؛ مطالعه موردی: مرکز ایرانی مطالعه فرهنگ‌ها و مرکز ایرانی تحقیقات تاریخی. رساله کارشناسی ارشد. پژوهشکده تاریخ ایران.
  • فدایی، رضا. (1391). عملکرد فرهنگی آمریکا در دوره پهلوی دوم. رساله کارشناسی ارشد. شاهرود.
  • قاراخانی، سلمان، رنانی، محسن، کریمی، زهرا. (1400). نهادها و رشد اقتصادی (تحلیلی بنیادین از موانع نهادی تداوم رشد اقتصادی ایران عصر پهلوی دوم)، پژوهش‌های اقتصادی ایران، دوره 26، شماره 86، 74-124.
  • کتابی، محمود، شفیعی، اسماعیل، نوائی، فرهاد. (1395). «نقش مولفه‌های مختلف در جهت‌گیری فرهنگ سیاسی نخبگان پهلوی دوم»، فصلنامه علمی-پژوهشی رهیافت انقلاب اسلامی، شماره 37، 94-75.
  • محمد، صفایی نیا. (1395). بررسی و تحلیل قدرت نرم در حکومت پهلوی (کامیابی و ناکامی‌ها). رساله کارشناسی ارشد. دانشگاه اراک.
  • مشیرزاده، حمیرا. (1374). «ساختار استبدادی حکومت پادشاهی و عدم رشد بورژوازی در ایران»، راهبرد، شماره 6.
  • میرزازاده، احمدبیگلو. (1381). فرهنگ، توسعه و اقتصاد سیاسی نفت در دوره پهلوی دوم. رساله کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.
  • وحیدی راد، میکائیل. (1398). «پیوستگی اقتصادی– سیاسی رویدادهای فرهنگی در عصر پهلوی دوم (جشن‌های 2500 ساله)»، فصلنامه علمی تاریخ اسلام و ایران دانشگاه الزهرا(س)، شماره 43، 187-210.
  • وشمه، علی، ترابی فارسانی، سهیلا، جدیدی، ناصر. (1396). سیاست‌های اقتصادی حکومت پهلوی دوم در زمینه صنعت با تاکید بر روابط ایران و آلمان از 130 تا 1357 ش، فصل‌نامه پژوهش‌های تاریخی، 22، 67-78.