عناصر اصلی مورد تأکید سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی در روزنامه الجمال

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

مهدی زمانی، دانشجوی دکتری تاریخ، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی از روشنفکران دوره مشروطه است که در راستای تعیین جهت‌گیری سیاسی و اجتماعی نظام تازه تأسیس مشروطه خوانش خاص و منحصر به فردی را بیان داشته است. عمده مواضعش در این خصوص در روزنامه الجمال منتشر شده است. لذا این مقاله به بررسی محتوا و مؤلفه‌های اصلی گفتمان او در روزنامه مذکور می‌پردازد تا مشخص شود عناصر اصلی مورد تأکید وی کدم‌اند. ازاین‌رو مسئله اصلی تحقیق این است که مؤلفه‌های اصلی گفتمان سید جمال‌الدین چه بوده و این مؤلفه‌ها چگونه تبیین شده است؟ بر اساس یافته‌های این تحقیق، بازگشت به اسلام اصیل، حفظ نظام مشروطه، برقراری آزادی و تحقق عدالت مهم‌ترین مؤلفه‌های مورد توجه اصفهانی بوده است. او با درک وضعیت بغرنج و گرفتاری‌ها و مصائب زمانه خود، ضرورت بازگشت به آموزه‌های قرآنی و اسلام اصیل را به‌عنوان راهکار عبور طرح کرد. این بازگشت از دریچه مدرنیته بوده است. به عبارتی سید با نگاه مثبت به تحولات دوره مدرن غرب، میان آموزه‌های اصیل اسلامی و صور مدرنیته پیوند برقرار کرده و از خلال مفاهیم و صور مدرنیته به تفسیر آموزه‌های قرآنی و دینی پرداخته است. از همین رهگذر، استبداد دینی و سیاسی نفی و نظام مشروطه به عنوان یک عنصر مطلوب غربی پذیرفته شد؛ از آزادی به عنوان والاترین نعمتی که خدا برای بشر خلق کرده است، سخن گفته و تحقق عدالت و برابری را به عنوان مقدمه لازم و سرآغاز آبادی کشور معرفی کرده است. این خوانش سید جمال‌الدین متأثر از اقتضائات زمانه و کنش‌های رخ داده در آن دوره است. تشدید تنش‌های سیاسی و صف آرایی موافقان و مخالفان مشروطه، نزاع‌های گفتمانی مشروعه خواهی و مشروطه‌خواهی از جمله کنش‌هایی هستند که مواضع و آراء سید جمال‌الدین به‌مثابه واکنش یا پاسخی به آن‌ها بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The main elements emphasized by Seyyed Jamaluddin Waez Esfahani in Al-Jamal newspaper

نویسنده [English]

  • Mehdi Zamani
Mehdi zamani, PhD student of history, University of Tarbiat Modares, Tehran, Iran,
چکیده [English]

Seyyed Jamaluddin Waez Esfahani is one of the intellectuals of the constitutional period, who expressed a special and unique reading in order to determine the political and social direction of the newly established constitutional system. Most of his positions in this regard have been published in Al-Jamal newspaper. Therefore, this article examines the content and main components of his speech in the mentioned newspaper in order to determine the main elements emphasized by him. Therefore, the main problem of the research is, what were the main components of Seyyed Jamaluddin's discourse and how were these components explained? According to the findings of this research, returning to authentic Islam, preserving the constitutional system, establishing freedom and realizing justice have been the most important components of Isfahani's attention. Understanding the complicated situation and the troubles and sufferings of his time, he proposed the necessity of returning to the teachings of the Quran and authentic Islam as a solution. This return has been through the lens of modernity. In other words, with a positive view on the developments of the modern period of the West, Sayyid established a link between the authentic Islamic teachings and the forms of modernity and interpreted the Quranic and religious teachings through the concepts and forms of modernity. In this way, religious and political tyranny was rejected and the constitutional system was accepted as a desirable western element; He spoke about freedom as the highest blessing that God has created for mankind and introduced the realization of justice and equality as the necessary introduction and the beginning of the country's prosperity. This reading of Seyed Jamaluddin is influenced by the requirements of the time and the actions that took place during that period. The intensification of political tensions and the alignment of supporters and opponents of the constitution, the debates of legitimacy and constitutionalism are among the actions to which Seyyed Jamaluddin's positions and opinions have been a reaction or a response to them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Seyyed Jamaluddin Vaez Esfahani
  • constitutional
  • Authentic Islam
  • the freedom
  • justice
  • براون، ادوارد (۱۳۷۶)، انقلاب مشروطیت ایران، ترجمه مهری قزوینی، چاپ اول، تهران، انتشارات کویر.
  • کسروی، احمد (۱۳۹۰)، تاریخ مشروطه ایران، چاپ بیست و چهارم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
  • خاطرات سیاسی و تاریخی (۱۳۶۲)، چاپ اول، تهران، انتشارات فردوسی و انتشارات ایران و اسلام.
  • رسائل قاجاری؛ کتاب پنجم رؤیای صادقه- لباس التقوی (۱۳۶۳)، به کوشش، صادق سجادی و هما رضوانی، چاپ اول، تهران، نشر تاریخ ایران.
  • ناظم الاسلام کرمانی، محمد بن علی (۱۳۸۷)، تاریخ بیداری ایرانیان، به کوشش علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، بخش اول، چاپ هشتم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
  • ناظم الاسلام کرمانی، محمد بن علی (۱۳۷۷)، تاریخ بیداری ایرانیان، به اهتمام علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، بخش دوم، چاپ پنجم، تهران، نشر پیکان.
  • یادنامه سید محمدعلی جمالزاده (۱۳۷۷)، به کوشش علی دهباشی، تهران، نشر ثالث.
  • یزدانی، سهراب (۱۳۹۱)، اجتماعیون عامیون، چاپ اول، تهران: نشر نی.
  • الجمال، ویژه‌نامه فصلنامه تخصصی بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی، به مدیر مسئولی عبدالمجید معادیخواه و سردبیری ابوالفضل شکوری، تحقیق و تصحیح ابوالفضل شکوری، تهران، انتشارات یاد، سال بیست و یکم، شماره ۷۹، بهار ۱۳۸۴.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «منبر شب ۱۵ شهر محرم الحرام»، شماره اول.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه مساوات [۲]»، شماره دوم.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه مساوات [۳]»، شماره سوم.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه مواعظ آقای آقا سید جمال‌الدین در فوائد عدل و مضار ظلم از نمره ۳»، شماره چهارم.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «مواعظ آقای آقا سید جمال‌الدین در معنی حریت»، شماره ششم.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «مواعظ آقای آقا سید جمال‌الدین در معنی آزادی»، شماره هفتم.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «مواعظ آقای آقا سید جمال‌الدین در معنی آزادی»، شماره نهم.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه مواعظ آقای آقا سید جمال‌الدین در معنی آزادی کلام و آزادی قلم»، شماره دهم.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «مواعظ آقای آقا سید جمال‌الدین در معنی آزادی»، شماره یازده.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه از امتیاز فضلی از مواعظ آقای آقا سید جمال‌الدین»، شماره ۱۲.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه موعظه آقای آقا سید جمال‌الدین در معنی حقوق»، شماره ۱۷.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه مواعظ جناب... آقای آقا سید جمال‌الدین واعظ در باب حقوق»، شماره ۱۸.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه مواعظ آقای آقا سید جمال‌الدین در معنی حقوق»، شماره ۲۳.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه مواعظ آقای سید جمال‌الدین از شماره ۲۳»، شماره ۲۴.
  • الجمال (۱۳۲۵)، گفتار «بقیه مواعظ جناب آقا سید جمال‌الدین درباره قرآن»، شماره ۲۶.
  • الجمال (۱۳۲۶)، گفتار «بقیه مواعظ آقای آقا سید جمال‌الدین در معنی حقوق»، شماره ۳۲.
  • الجمال (۱۳۲۶)، گفتار «بقیه مواعظ جناب آقا سید جمال‌الدین درباره آثار قهری استبداد و ظلم»، شماره ۳۵.
  • الجمال (۱۳۲۶)، گفتار «مواعظ آقا سید جمال‌الدین در مسجد شاه»، شماره ۳۶.
  • ارمغان (۱۳۵۰ ش)، مقاله «سید جمال‌الدین اصفهانی»، علی جواهر کلام، دوره چهلم، شماره ۱.
  • صوراسرافیل (۱۳۲۶)، «چرند و پرند»، شماره ۳۲.
  • خاطرات وحید (۱۳۵۲ ش)، مقاله «محمدعلی شاه قاجار و سید جمال‌الدین واعظ...»، سید محمدعلی جمالزاده، شماره ۲۸.