چگونگی تحقق اندیشه نظارت فقها بر مصوبات مجلس در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران

10.22034/spsich.2022.156338

چکیده

یکی از مسائل مورد نظر روحانیت پس از پیروزی انقلاب، نظارت بر قانونگذاری بود که در قالب اصول شورای نگهبان در قانون اساسی محقق گردید. اما چگونه اندیشه نظارت فقها بر مصوبات مجلس در قالب اصول شورای نگهبان در قانون اساسی مطرح و به تصویب مجلس خبرگان قانون اساسی رسید؟ مقاله حاضر با بهره گیری از منابع اصلی و پژوهش های انجام شده و با تکیه بر رویکرد توصیفی-تحلیلی به این نتیجه می‌رسد که گنجاندن اصل نظارت فقها بر مصوبات مجلس در پیش‌نویس‌های قانون اساسی، پذیرش اصل نظارت فقها بر قانون‌گذاری توسط نمایندگان جریان‌های سیاسی حاضر در مجلس خبرگان، تسلط نمایندگان جریان اسلام فقاهتی در مجلس خبرگان قانون اساسی و هژمونیک شدن گفتمان اسلام فقاهتی بعد از تصویب اصل «ولایت فقیه»، سبب شد جریان اسلام فقاهتی به‌تدریج اصول مورد نظر خود را در قانون اساسی مصوب مجلس خبرگان قانون اساسی بگنجاند. در نتیجه اصول شورای نگهبان به تصویب نمایندگان رسید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

How to realize the idea of supervision of jurists in the Constitution of the Islamic Republic of Iran

نویسنده [English]

  • marziyeh beygizadeh
PhD in Islamic Revolution History, Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute, Tehran, Iran
چکیده [English]

One of the issues considered by the clergy after the victory of the revolution was the supervision of legislation, which was realized in the form of the principles of the Guardian Council in the constitution. The question of the present article is how the idea of jurists' supervision of the parliament's approvals in the form of the principles of the Guardian Council was proposed in the constitution and was approved by the council of constitutional experts. The present article, using the main sources and the conducted researches and relying on the descriptive-analytical approach, came to the conclusion that the following factors caused the current of Islamic Jurisprudence to gradually include its desired principles in the Constitution approved by the Assembly of Constitutional Experts. Incorporating the principle of jurists' supervision over the parliament's approvals in the drafts of the constitution; acceptance of the principle of jurisprudence supervision over legislation by the representatives of political currents present in the Majlis of Experts; Dominance of the representatives of the Faqahati Islamic Movement in the Assembly of Constitutional Experts; The hegemonic discourse of Islamic jurisprudence after the approval of the principle of "jurisprudence". As a result, the principles of the Guardian Council were approved by the representatives.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Guardian Council
  • jurists
  • constitution
  • Islamic Republic
  • اسماعیلی، خیرالله. (1385) دولت موقت. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • بشیریه، حسین. (1381) دیباچهای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران دوره جمهوری اسلامی. تهران: نگاه معاصر.
  • ____________ (1394) زمینههای اجتماعی انقلاب ایران، ترجمه علی اردستانی، تهران: نگاه معاصر، چاپ سوم.
  • روزنامه اطلاعات، 21/4/1358
  • روزنامه اطلاعات، 3/4/1358.
  • روزنامه اطلاعات، 6/4/1358.
  • روزنامه اطلاعات، 6/4/1358.
  • روزنامه انقلاب اسلامی، 1/5/1358.
  • روزنامه انقلاب اسلامی، 3/5/1358.
  • روزنامه آیندگان، 9/5/1358.
  • روزنامه آیندگان، 11/5/1358
  • روزنامه آیندگان، 7/5/1358.
  • روزنامه بامداد، 10/5/1358.
  • روزنامه بامداد، 28/4/1358.
  • روزنامه بامداد، 7/5/1358.
  • روزنامه پیکار، 8/5/1358.
  • روزنامه جمهوری اسلامی، 23/4/1358
  • روزنامه جمهوری اسلامی، 30/3/1358.
  • روزنامه جمهوری اسلامی، 31/4/1358.
  • روزنامه کیهان 30/4/1358.
  • روزنامه کیهان، 4/4/1358.
  • روزنامه کیهان، 9/2/1358.
  • سحابی، عزت‌الله (1383)، ناگفته‌های انقلاب و سیاست بنیادین ملی. تهران: گام نو.
  • سحابی، عزت‌الله (1386)، نیم‌قرن خاطره و تجربه. ج1، نشر فرهنگ صبا، تهران: چاپ دوم.
  • صحیفه امام (1378). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • طباطبائی، صادق (1387)، خاطرات سیاسی اجتماعی. ج3. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام، موسسه چاپ و نشر عروج.
  • قلفی، محمد وحید (1384)، مجلس خبرگان و حکومت دینی در ایران. تهران: عروج.
  • کاتوزیان، ناصر (1380)، گامی به‌سوی عدالت. تهران: ج1، دانشگاه تهران.
  • کاتوزیان، ناصر (1382)، «گذری بر تدوین اولین «پیش‌نویس قانون اساسی» جمهوری اسلامی»، مجله حقوق اساسی، شماره1.
  • کلیات حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، (1387). تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد، چاپ سوم.
  • میرسلیم، مصطفی (1384)، جریانشناسی فرهنگی بعد از انقلاب اسلامی. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
  • نشریه جنبش، 30/2/1358.
  • ورعی، جواد (1386)، مبانی و مستندات قانون اساسی به روایت قانون‌گذار، قم، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.
  • هاشمی، سید محمد (1374)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج1. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1374.
  • هفته‌نامه امت، 20/4/1358.
  • هفته‌نامه تهران مصور، 22/4/1358.
  • هفته‌نامه تهران مصور، 25/3/1358.
  • هفته‌نامه جنبش، 17/4/1358.
  • هفته‌نامه جنبش، 28/5/1358.
  • هفته‌نامه کار، 11/5/1358.