بازنمایی جایگاه اقشار مردم در روند پیروزی انقلاب از آغاز تا پیش از قیام 19 دی (تحلیل محتوای اسناد ساواک و شهربانی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

10.22034/spsich.2022.153768

چکیده

مشارکت ‌اقشار مختلف مردم، یکی از اساسی‌ترین مسائل انقلاب، به ویژه نزد اندیشمندان نسل چهارم نظریه‌های انقلاب است. مردم در هر انقلابی، یکی از ارکان اصلی آن محسوب می‌شوند و چنانچه تمایلی به همراهی با انقلاب نشان ندهند، معمولاً انقلابی رخ نمی‌دهد. انقلاب اسلامی ایران نیز که داعیه‌دار مردمی‌ترین انقلاب در جهان است، نیازمند یک بررسی دقیق کمی و کیفی است تا میزان اهمیت این موضوع بهتر تبیین شود. اکثر تحقیقات درباره حضور قشرهای مختلف مردم در انقلاب اسلامی، بیشتر به دهه پایانی عصر پهلوی دوم، به ویژه سال‌های 1356 و 1357 محدود شده است و نکته‌ دوم اینکه همین اطلاعات کمی و کیفی از نحوه مشارکت طبقات مختلف مردم، بر اساس آمار و ارقامی است که از تظاهرات‌ها و راهپیمایی‌ها بدست آمده است، بنابراین هم نقش مردم در سال‌های 1342 تا 1356 مغفول مانده و هم به اسناد که جزو منابع اصلی و مستند انقلاب اسلامی است، توجهی نشده است. بر این اساس پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که کدامیک از اقشار مردم ایران چگونه و به چه میزان پایه‌های انقلاب اسلامی را بنا کرده و در 1340 و سال‌های آغازین 1350، مبارزه را ادامه داده و طلایه‌دار مبارزات انقلابی بودند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Representation of the position of the people in the victory process of the revolution from the beginning to before the uprising on the 9th of December (content analysis of Savak and Shahrbani documents)

نویسنده [English]

  • hoseinali ghorbani
PhD candidate in Islamic Revolution History, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The participation of different strata of people is one of the most fundamental issues of the revolution, especially among the fourth generation thinkers of revolution theories. People are one of the main pillars of any revolution, and if they don't show a desire to accompany the revolution, a revolution usually doesn't happen. Iran's Islamic Revolution, which claims to be the most popular revolution in the world, needs a detailed quantitative and qualitative analysis to better explain the importance of this issue. Most of the research about the presence of different strata of people in the Islamic Revolution is mostly limited to the last decade of the second Pahlavi era, especially the years 1977 and 1978. The second point is that this qualitative and quantitative information about the participation of different classes of people is based on the statistics obtained from demonstrations and marches. Therefore, the role of the people in the years 1963 to 1967 has been neglected, and the documents, which are among the main and documented sources of the Islamic Revolution, have not been paid attention to. Based on this, the main question of the current research is how and to what extent the Iranian people laid the foundations of the Islamic Revolution and continued the struggle in the 1960s and early 1970s.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Popular strata
  • Islamic Revolution
  • SAVAK documents
  • Shahrabani documents
  • آبراهامیان، یرواند. (1377) ایران بین دو انقلاب. ترجمه احمد گل محمدی، نشر نی.
  • امام خمینی در آینه اسناد، سیر مبارزات امام خمینی (س) به روایت اسناد شهربانی. (1383) مجلدات 1 تا 5، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • آیت الله سید شهاب الدین مرعشی نجفی به روایت اسناد ساواک. (1388). ج3، تهران: ‌مرکز بررسی اسناد تاریخی.
  • اشرف، احمد؛ بنوعزیزی، علی. (1386). طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران. ترجمه سهیلا ترابی فارسانی، تهران: نیلوفر.
  • اشرف، احمد. (1361) مراتب اجتماعی در دوران قاجار. تهران: آگاه.
  • جعفریان، رسول. (1389) جریان‌ها و سازمان‌های سیاسی ـ مذهبی از روی کار آمدن محمدرضا شاه تا پیروزی انقلاب اسلامی. تهران:‌ علم.
  • جوادی نجار، زهرا (1353) «بررسی نحوه گذران فراغت کارگران کارخانجات تهران»، پایان نامه دوره کارشناسی جامعه شناسی، دانشکده تعاون و علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
  • حسینیان، روح الله. (1387) چهارده سال رقابت ایدئولوژیک شیعه در ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • حضرت آیات الله العظمی حاج سید محمدرضا گلپایگانی به روایت اسناد ساواک. 1385، ج 3، تهران: ‌مرکز بررسی اسناد تاریخی.
  • روحبخش، رحیم، 1381، نقش بازار در قیام 15 خرداد. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • رهبری، مهدی، 1384، درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی ایران. بابلسر: دانشگاه مازندران.
  • سیر مبارزات امام خمینی در آئینه اسناد به روایت اسناد ساواک. مجلدات 9 تا 13، تهران: عروج.
  • صحیفه نور. (1370) ج6، تهران: ‌سازمان مدارک فرهنگی.
  • عیوضی، محمدرحیم. (1380) طبقات اجتماعی و رژیم شاه. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • گراهام، رابرت. (1358) ایران سراب قدرت. ترجمه فیروز فیروزنیا، تهران: سحاب کتاب.
  • گلدستون، ج. (1392) مطالعه تطبیقی و تاریخی در باب انقلاب ها. تهران: کویر.
  • معدل، منصور. (1382) طبقه، سیاست و ایدئولوژی در انقلاب ایران. ترجمه محمدسالار کسرایی، تهران: باز.
  • میزبانی، مهناز. (1383) نقش مساجد و دانشگاه‌ها در پیروزی انقلاب اسلامی. تهران: مر کز اسناد انقلاب اسلامی.
  • نفیسی، سعید. (1344) تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر. تهران: بیناد.
  • نقیب زاده، احمد و امانی زوارم (1382) نقش روحانیت شیعه در پیروزی انقلاب اسلامی. تهران: ‌مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • Bayat, Asef (1987). workers and revolution in Iran. London and New jersi.