بررسی تحولات شهرستان نائین (از ورود اسلام به ایران تا دوره پهلوی)

نوع مقاله : ترویجی

نویسنده

دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

10.22034/spsich.2022.153767

چکیده

نائین با وجود قرار گرفتن در اقلیم جغرافیایی بیابانی و خشک، پیشینه تمدنی غنی دارد؛ به‌گونه‌ای‌که سابقه تاریخی آن به پیش از ورود اسلام به ایران برمی‌گردد.  با این وجود تحقیق مستقلی درباره تحولات این شهر انجام نشده است. اهالی این شهر همواره در برابر هجوم اقوام بیگانه همچون مغولان و بعدها تیمور و فرزندانش ایستادگی کردند. در دوره صفویان، نائین جزو توابع اصفهان قرار گرفت و این تغییر، موجب رشد و شکوفایی این شهر شد. افزون بر این، تحولات سیاسی و اجتماعی نائین از دوره صفوی تا دوره قاجار تحت تأثیر ورود قبایل عرب عامری به این منطقه و فعالیت‌های آنان بود و همچنین درگیری‌های معروف به نعمتی و حیدری به این فعالیت‌ها دامن می‌زد. پس از خوگرفتن ایرانیان با تمدن جدید و مظاهر آن از دوره مشروطیت به بعد، نائین نیز تحت تأثیر این تحولات قرار گرفت و سیمای آن تغییر کرد. در این مقاله سعی شده است با بهره‌گیری از منابع متقدم و تحقیقات متأخر، ویژگی‌های طبیعی شهر، فرهنگ مردم نائین و روند تحولات سیاسی و اجتماعی این شهر در دوره زمانی ورود اسلام تا دوره پهلوی بررسی شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the developments of Naeen city (from the arrival of Islam to Iran to the Pahlavi period)

نویسنده [English]

  • Mohamadali Kazemifar
Graduated from Master's Degree in History of Iran, Islamic Period, Khwarazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Despite being located in a desert and dry geographical climate, Naeen has a rich civilizational history. Its historical record goes back to before the arrival of Islam in Iran. However, no independent research has been done about the developments of this city. The people of this city always resisted the invasion of foreign tribes such as the Mongols and, later, Teymur and his children. During the Safavid era, Naeen was included among the provinces of Isfahan, and this change caused the growth and prosperity of this city. In addition, the political and social developments of Naeen from the Safavid period to the Qajar period were influenced by the arrival of Amir Arab tribes in this region and their activities, and also, the conflicts known as Nemati and Heydari fueled these activities. After the Iranians got used to the new civilization and its manifestations from the constitutional period onwards, Naeen was also affected by these developments, and its appearance changed. In this article, an attempt has been made to examine the natural features of the city, the culture of the people of Naeen, and the process of political and social developments of this city during the period of the arrival of Islam until the Pahlavi period, by using advanced sources and recent studies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Naeen
  • Historical developments
  • Islamic period
  • Pahlavi period
  • ابن بلخی. (1374) فارسنامه ابن بلخی. به تصحیح منصور رستگار فسایی، شیراز: بنیاد فارس شناسی.
  • اصطخرى، ابراهیم بن محمد. (2004) المسالک و الممالک. مصر، قاهره: الهیئة العامة لقصور الثقافة.
  • اعتماد السلطنه، محمد حسن بن علی. تاریخ منتظرم ناصری. به تصحیح محمداسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب.
  • (1367) مرآت البلدان. تهران: دانشگاه تهران.
  • افوشته اى نطنزى، هدایت الله. (1373) نقاوة الاثار فی ذکر الاخیار در تاریخ صفویه. به کوشش احسان اشراقی، تهران: علمی و فرهنگی.
  • آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • آیتی، عبدالحسین. (1317) تاریخ یزد. یزد: چاپخانه گلبهار یزد.
  • الجمال. (بقیه مواعظ آقا سید جمال الدین از شماره 30) مجله یاد. بهار 1385، ش 79.
  • بلاغی، سید عبدالحجت. (1369) تاریخ نائین. تهران: بی‌نا.
  • بیک محمدی، حسن. (1390) مقدمه‌ای بر جغرافیای تاریخ ایران. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان، چ5.
  • حافظ ابرو، عبدالله بن لطف الله. (1375) جغرافیای حافظ ابرو. ج 2، به تصحیح صادق سجادی، تهران: میراث مکتوب.
  • حدود العالم من المشرق الی المغرب. (1372) ترجمه میر حسین شاه، به تصحیح غلامرضا ورهام و مریم میر احمدی، تهران: دانشگاه الزهرا.
  • جامع نائینی، محمدتقی. (1383). ویژگی‌های زبان محلی نائین. اصفهان: انتشارات مهر قائم، چ1.
  • ساعدلو، هوشنگ. (1357) دوران هواشناسی آب و هوای نواحی مرکزی ایران و مطالعه نتایج اقتصادی و اجتماعی آن. تهران: سازمان برنامه و بودجه مؤسسه‌ برنامه ریزی ایران.
  • سجادی نائینی، سید مهدی. (1379) نائین بلده طیبه. اصفهان: کانون پژوهش.
  • سلطان زاده، حسین. (1374) نایین، شهر هزاره‌های تاریخی. تهران: علمی و فرهنگی.
  • سیستانی، ملک شاه حسین بن ملک غیاث الدین محمد بن شاه محمود. (1383) احیاء الملوک، تاریخ سیستان تا عصر صفوی. به تصحیح منوچهر ستوده، تهران: علمی و فرهنگی.
  • شیروانی، زین العابدین، بستان السیاحه. تهران: سنایی، بی تا.
  • عرفان منش، جلیل. (1376) تحولات تاریخی هجرت امام رضا علیه السلام از مدینه تا مرو. مشهد: آستان قدس رضوی و بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
  • فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور جمهوری اسلامی ایران، نائین. (1360) ج 72.
  • کاتب یزدی، احمد بن حسین. (1386) تاریخ جدید یزد. به تصحیح ایرج افشار، تهران: امیر کبیر.
  • کریستی‌ ویلسن، جی. (1366) تاریخ صنایع ایران. ترجمه‌‌ عبدالله‌ فریار، تهران: فرهنگسرا‏‫‏‏.
  • کیهان، مسعود(1310-1311) جغرافیای مفصل ایران. (جغرافیای سیاسی) تهران: ابن سینا.
  • کرمانى، ملا محمد مومن. (1384) صحیفة الارشاد. تهران: علم.
  • گلی‌زواره، غلامرضا. (1373) سیمای نائین ـ گوهر کویر. بی‌جا: مرکز چاپ سازمان تبلیغات اسلامی.
  • لسترنج، گای. (1367) جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، تهران: علمی ـ فرهنگی.
  • محیط طباطبایی، سید محمد(1353) عامری‌های اردستان، در : حبیب یغمایی، عامری نامه. تهران: یغما.
  • مستوفی قزوینی، حمد الله. (1381) نزهة القلوب. به تصحیح سیدمحمد دبیرسیاقی، قزوین: حدیث امروز.
  • مشتاقى نائینى، على بن محمد. (1366) گزارش کویر، سفرنامه صفاء السلطنه نایینى، تحفة الفقراء. تهران: اطلاعات.
  • مهدوی، مصلح‌الدین. (1386) اصفهان دار العلم شرق. به تصحیح محمد رضا نیلفروشان، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری.
  • میرزا سمیعا، محمد سمیع(1378) تذکرة الملوک. ترجمه مسعود رجب نیا، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: امیر کبیر.
  • ناصر خسرو قبادیانی مروزی، حمید الدین ابومعین. (1373) سفرنامه ناصر خسرو. به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: زوار.
  • ناظم الاسلام کرمانى، میرزا محمد. (1384) تاریخ بیدارى ایرانیان. ج 3، تهران: امیر کبیر.
  • واله قزوینی، محمد یوسف. (1382) ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم. مصحح محمد رضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  • وقایع اتفاقیه. (1383) به تصحیح علی اکبر سعیدى سیرجانى، ج 1، تهران: نشر آسیم.
  • یغمایی، عبدالکریم حکمت. (1370) بر ساحل کویر نمک. تهران: توس.
  • «سندهای بدون شرح»، مجله مطالعات تاریخی. پاییز 1380، ش 4.