بررسی جایگاه و شرح وظایف قضات محلی مازندران در عصر سلجوقیان بر اساس عهدنامه­های سلاطین سلجوقی

نویسندگان

    آذر جلیلیان * استادیار و عضو هیأت علمی گروه تاریخ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران A.j@pnu.ac.ir

کلمات کلیدی:

قضا, سلجوقیان, قاضی القضات, مازندران

چکیده

ساختار نهاد قضایی در ایران عصر سلجوقی از دو بخش عرفی و شرعی تشکیل شده بود که به واسطه غلبه عنصر قبیله­ای در آن، بخش عرفی از جایگاه ویژه برخوردار بود. سلجوقیان از آغاز کار با استفاده از دیوان سالاران ایرانی تلاش کردند تا حکومتی قدرتمند تشکیل دهند و برای این مهم نهاد قضا یکی از مهمترین بخش­هایی بود که مورد توجه آنان قرار گرفت. تعیین قاضی القضات­های بغداد و نصب قاضی القضات بر نواحی مختلف امپراتوری نشان از عزم جدی آنان برای ایجاد نظامی متمرکز داشت. در این میان توجه به نقش نهادهای قضایی محلی به عنوان بخشی از تلاش­های امپراتوری به منظور توسعه اقتدار خود در قلمروشان شایسته بررسی است. مازندران که در زمره ایالت­های مهم سلجوقی به شمار می­رفت از همان آغاز کار مورد توجه سلاطین این خاندان قرار گرفت. بر این اساس پژوهش حاضر با رویکرد متنی- تحلیلی درصد است با بررسی نقش و جایگاه نهادهای قضایی محلی مازندران در دوره سلجوقیان بزرگ به این پرسش پاسخ دهد که؛ قضات محلی از چه جایگاهی برخوردار بودند؟ و محدوده وظایف قضات محلی به چه صورتی بود؟ به نظر می رسد انتصاب مستقیم والی، رییس، قاضی القضات، شحنه، محتسب از سوی نهاد سلطنت به عنوان بالاترین مرجع قضایی امپراتوری حکایت از اهمیت این مناصب در ایالت­های محلی دارد و وظایفی که در منشورهای صادره معین و مشخص شده نشان از تلاش دولت در راستای تمرکزگرایی و بسط عدالت دارد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abu, a.-F., & Ayati, A. (1970). Taqwim al-Buldan. Bonyad-e Farhang-e Iran.

Abu Zahra, M. Tarikh al-Madhahib al-Islamiyya fi al-Siyasa wa al-Aqaid wa Tarikh al-Madhahib al-Fiqhiyya. Dar al-Fikr al-Arabi.

al-Ghazali, A. H. M. i. M. i. M., & Badawi, A. a.-R. Fadaih al-Batiniyya wa Fadail al-Mustazhhiriyya.

al-Mawardi, A. i. M., & Saberi, H. (2004). The Ordinances of Government (al-Ahkam al-Sultaniyya wa al-Wilayat al-Diniyya) (1 ed.). Elmi va Farhangi.

al-Muqaddasi, S. a.-D. A. A. A. M. i. A. i. A. B. a.-B. a.-S. (1967). Ahsan al-Taqasim fi Marifat al-Aqalim (2 ed.). Brill.

al-Nasawi, M. i. A., & Hamdi, H. A. (1953). Sirat al-Sultan Jalal al-Din Mankubirti. Dar al-Fikr al-Arabi.

al-Qalqashandi, A. a.-A. A. Subh al-Asha fi Sinaat al-Insha. Al-Maktaba al-Shamela. http://www.shamela.ws

Anvari, H. (1976). Bureaucratic Terminology of the Ghaznavid and Seljuk Periods (1 ed.). Tahuri Library.

Aqsarayi, M. i. M., & Turan, O. (1983). Tarikh-i Saljuqiya or Musamarat al-Akhbar wa Musayarat al-Akhyar. Asatir.

Atabaki, M. i. B., Taher, G., & Afshar, I. (2008). Al-Mukhtarat min al-Rasail. Dr. Afshar Endowments Foundation.

Baghdadi, B. a.-D. M. i. M., & Bahmanyar, A. (2006). Al-Tawassul ila al-Tarassul. Asatir.

Bandari Isfahani, F. i. A., & Jalili, M. H. (1977). History of the Seljuk Dynasty: Zubdat al-Nusra wa Nukhbat al-Usra. Bonyad-e Farhang-e Iran.

Bayhaqi, A. a.-F. M. i. H., Fayyaz, A. A., & Yahaghi, M. J. (1976). Tarikh-i Bayhaqi. Ferdowsi University Press.

Bayhaqi, A. a.-H. A. i. Z., Qazvini, M., & Bahmanyar, A. (1982). Tarikh-i Bayhaq. Foroughi Bookstore.

Boyle, J. A., & Anousheh, H. (2008). The Cambridge History of Iran: From the Coming of the Seljuks to the Collapse of the Ilkhanid State (7 ed., Vol. 5). Amir Kabir.

Foruzanfar, B. a.-Z. (1973). Collection of Sermons and Sayings of Sultan al-Ulama Baha al-Din Muhammad ibn Husayn Khatibi Balkhi (Baha Walad) (2 ed.). Zaban va Farhang-e Iran.

Hamadani, R. a.-D. F. A., & Roshan, M. (2007). Jami al-Tawarikh: History of the Seljuks (1 ed.). Mirath-e Maktub.

Hamadani, R. a.-D. F. A., Roshan, M., & Mousavi, M. (1994). Jami al-Tawarikh (1 ed.). Nashr-e Alborz.

Husayni, S. a.-D. A. a.-H. A. i. N. i. A., Nur al-Din, M., Buniatov, Z. a.-D., Iqbal, M., & Ruhollahi, ر. ع. (2001). Zubdat al-Tawarikh, Akhbar al-Umara wa al-Muluk al-Saljuqiyya (1 ed.). Il Shahson Baghdadi.

Ibn al-Athir, I. a.-D. A. i. A., & Halat, A. (1992). Al-Kamil fi al-Tarikh: The Great Comprehensive History of Islam and Iran (Vol. 3, 4, 17). Elmi Press Institute.

Ibn al-Jawzi, A. a.-F. A. a.-R. i. A. (1939). Al-Muntazam fi Tarikh al-Muluk wa al-Umam. Matbaat Dairat al-Maarif.

Ibn Kathir al-Qurashi al-Dimashqi, A. a.-F. I. a.-D. I. i. U. (1996). Al-Bidaya wa al-Nihaya (1 ed.). Dar Abi Hayyan.

Ibn Khaldun, A. a.-R. i. M. (1971). Tarikh Ibn Khaldun (Kitab al-Ibar wa Diwan al-Mubtada wa al-Khabar fi Ayyam al-Arab wa al-Ajam wa al-Barbar wa man Asarahum min Dhawi al-Sultan al-Akbar) (1 ed.). Manshurat Muassasat al-Alami lil-Matbuat.

Ismail, S. M. (1977). Al-Tashri al-Islami (1 ed.). Maktabat al-Haram al-Makki.

Jalilian, A. (2016). The Judicial System in the Seljuk Period Payame Noor University, Qeshm International Center].

Juvayni, M. a.-D. M. a.-D. B. A., Qazvini, M., & Iqbal, A. (1950). Atabat al-Kataba: Collection of the Chancery Correspondence of Sultan Sanjar. Sherkat-e Sahami-ye Chap.

Khasbak, J. H. (1974). Al-Qada fi al-Iraq fi al-Ahd al-Saljuqi. Al-Majalla al-Tarikhiyya(3), 81-111.

Klausner, C., & Azhand, Y. (1984). Bureaucracy in the Seljuk Era. Amir Kabir.

Lambton, A. K. S., & Azhand, Y. (1993). Continuity and Change in Medieval Persia. Nashr-e Ney.

Muawwad, A. (1976). Judicial Procedure in the Seljuk and Khwarazmshah Periods. Barrasiha-ye Tarikhi(63).

Muhaysin, S. M. A. Dawlat al-Atrak al-Salajiqa, Asr al-Sultan Sanjar (1111-1160) Zagazig University, Faculty of Arts].

Qaderi, A. (2010). Ghazali's Political Thought Based on al-Mustazhiri and al-Iqtisad fi al-Itiqad. پژوهش در تاریخ, 1(1).

Rahmati, M., & Najafi, F. (2015). Examination of Seljuk Bureaucracy with Emphasis on Judicial Institutions. Tarikh-e Now(11), 119-140.

Ravandi, M. i. A., Iqbal, M., & Minovi, M. (1954). Rahat al-Sudur wa Ayat al-Surur fi Tarikh Al Seljuq. Amir Kabir.

Saket, M. H. (1986). The Institution of Adjudication in Islam. Astan Quds Razavi Press.

Schacht, J. (1991). Mahkama 1 (General). In Encyclopedia of Islam (Vol. 6). Brill.

Sedghi, N. (2009). Examination of the Structure and Nature of the Legal System of the Seljuk State. Historical Research(3).

Shabaru, I. M. (1992). Qadi al-Qudat fi al-Islam (2 ed.). Dar al-Nahda al-Arabiyya.

Tusi, A. A. H., & Darke, H. (1968). Siyar al-Muluk (Siyasatnama) (2 ed.). Bongah-e Tarjomeh va Nashr-e Ketab.

Yaqut al-Hamawi al-Rumi al-Baghdadi, S. a.-D. A. A. A. i. A. A. (1977). Mujam al-Buldan (Vol. 5). Dar Sadir.

Yusefi Far, S., & Azadeh, S. (2011). The Office of Rais in the Cities of the Seljuk Period and Their Local and Social Connections. Studies in Cultural History, 2(8).

Yusefi Far, S., Jalilian, A., Khosrobigi, H., & Razavi, S. A. (2016). Historical Reconsideration of the Diwan al-Mazalim in the Middle Period and Its Political Function in the Era of the Great Seljuks. پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام(19).

Zuhayri Nishapuri, K. I., Afshar Hamid al-Mulk, M. I., & Ramazani, M. (2011). Saljuqnama together with the Appendix of Abu Hamid Muhammad ibn Ibrahim. Asatir.

چاپ شده

۱۴۰۵/۰۴/۰۱

شماره

نوع مقاله

پژوهشی

ارجاع به مقاله

جلیلیان آ. (1405). بررسی جایگاه و شرح وظایف قضات محلی مازندران در عصر سلجوقیان بر اساس عهدنامه­های سلاطین سلجوقی. مطالعات سیاسی-اجتماعی تاریخ و فرهنگ ایران، 1-17. http://www.journalspsich.com:8083/index.php/journalspsich/article/view/528